Τέλος Δεκέμβρη.

Στο τραπέζι της κουζίνας είναι ανοιχτό ένα τετράδιο, δίπλα μια κούπα με χλιαρό πια καφέ και το κινητό γυρισμένο ανάποδα. Ο άνθρωπος που κάθεται εκεί έχει γράψει στην κορυφή της σελίδας: «Απολογισμός 2025». Μένει για λίγο ακίνητος. Στο μυαλό του μαζεύονται εικόνες: δουλειά, κούραση, στιγμές που γέλασε, πράγματα που δεν πρόλαβε. Διστάζει να γράψει. Φοβάται ότι, αν ξεκινήσει, θα βγει μια λίστα με «δεν τα κατάφερα».

Κάπου εκεί, πριν αρχίσει να βάζει κουκκίδες, κάνει μια μικρή παύση. Αναρωτιέται: «Κι αν ο απολογισμός δεν ήταν κατάλογος, αλλά τρόπος να δω καθαρά τι έζησα; Αν ήταν λίγο λιγότερο “κρίση” και λίγο περισσότερο “κατανόηση”;»

Η ήρεμη στάση προς τα πίσω

Ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντι στη χρονιά μας αλλάζει όλη την εμπειρία του απολογισμού. Αν πάμε κατευθείαν στο «τι έκανα λάθος», γινόμαστε οι ίδιοι ένας αυστηρός ελεγκτής. Αν όμως δοκιμάσουμε πρώτα μια ήρεμη στάση προς τα πίσω, κάτι μετακινείται.

Η ήρεμη στάση δεν σημαίνει ότι ωραιοποιώ ό,τι έγινε. Σημαίνει ότι ξεκινώ από την αποδοχή: «Αυτή ήταν η χρονιά μου. Με τα καλά της, τα δύσκολα, τα μισά, τα άγρια και τα ήσυχα κομμάτια της». Αντί να χωρίζω τα γεγονότα σε επιτυχίες και αποτυχίες, τα κοιτάζω σαν κομμάτια μιας διαδρομής. Πού κουράστηκα; Πού χαλάρωσα; Πού ένιωσα ότι μεγάλωσα λίγο;

Με αυτή τη στάση, η χρονιά παύει να είναι μια υπόθεση «πέρασα ή κόπηκα» και γίνεται μια ιστορία που αξίζει να την ακούσω μέχρι το τέλος. Ο τόνος αλλάζει: από τη σκληρή κρίση περνάμε στην ήρεμη παρατήρηση. Ήδη αυτό είναι ένα πρώτο δώρο.

Το εργαλείο των τριών βασικών μαθημάτων

Ένας χρήσιμος απολογισμός χρειάζεται και λίγη δομή για να μη χαθούμε στις λεπτομέρειες. Εδώ βοηθά το εργαλείο των τριών βασικών μαθημάτων. Οι ερωτήσεις είναι απλές:

• Τι με δυσκόλεψε φέτος;
• Τι μου έμαθε;
• Τι μου άφησε;

Στην πρώτη ερώτηση, δεν κρύβουμε τις δυσκολίες κάτω από το χαλί. Τι ήταν πραγματικά δύσκολο; Μια αλλαγή στη δουλειά, μια ένταση σε σχέση, ένα θέμα υγείας, μια περίοδος αβεβαιότητας. Στη δεύτερη, ψάχνουμε τι δίδαγμα βγήκε από αυτό, έστω και με καθυστέρηση: ίσως κατάλαβα καλύτερα τα όριά μου, ίσως είδα ποιες σχέσεις στέκονται δίπλα μου, ίσως αναγκάστηκα να φροντίσω επιτέλους τον εαυτό μου.

Και στην τρίτη ερώτηση, «τι μου άφησε;», κοιτάμε τι κουβαλάμε σήμερα από όλο αυτό. Μπορεί να είναι μια νέα ανθεκτικότητα, μια πιο καθαρή εικόνα για το τι δεν θέλω, ή απλώς η αίσθηση ότι πέρασα κάτι δύσκολο και παρ’ όλα αυτά είμαι ακόμα εδώ. Έτσι, η χρονιά παύει να είναι μόνο «τι συνέβη» και γίνεται «τι έμεινε μέσα μου από όσα συνέβησαν».

Η λίστα «Τι κρατάω»

Αφού δούμε τι μας δυσκόλεψε και τι μας δίδαξε, έρχεται μια πιο ήσυχη κίνηση: να αποφασίσουμε τι αξίζει να κρατήσουμε από αυτή τη χρονιά. Όχι ως υποχρέωση, αλλά ως συνειδητή επιλογή.

Η λίστα «Τι κρατάω» δεν είναι «τι πέτυχα». Είναι μικρές, ανθρώπινες στιγμές και στάσεις που θέλουμε να συνεχίσουν. Μπορεί να είναι: «το ότι άρχισα να λέω πιο συχνά όχι», «το ότι δέχτηκα να ζητήσω βοήθεια», «το ότι έδωσα χρόνο σε έναν άνθρωπο που αγαπώ», «το ότι επέτρεψα στον εαυτό μου να ξεκουραστεί χωρίς ενοχή».

Όταν τα γράφουμε, αρχίζουμε να βλέπουμε τη χρονιά με άλλα μάτια. Δεν είναι πια μόνο η κούραση, οι λογαριασμοί, οι εκκρεμότητες. Είναι και αυτά τα μικρά, που αν τα προσπεράσουμε, είναι σαν να προσπερνάμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Η λίστα «Τι κρατάω» λειτουργεί σαν γέφυρα προς τη νέα χρονιά: ό,τι μπαίνει εκεί, παίρνει θέση μαζί μας στο επόμενο βήμα. Τα υπόλοιπα μπορούμε να τα αφήσουμε να μείνουν πίσω.

Η εσωτερική μετακίνηση

Κάθε απολογισμός που γίνεται με αλήθεια φέρνει και μια μικρή εσωτερική μετακίνηση. Δεν αλλάζει απαραίτητα εξωτερικά τη ζωή μας από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά αλλάζει τον τρόπο που στεκόμαστε μέσα σε αυτή.

Όταν δούμε με ηρεμία τι ζήσαμε, όταν αναγνωρίσουμε τι μας δυσκόλεψε και τι μας μεγάλωσε, και όταν αποφασίσουμε τι θέλουμε να κρατήσουμε, κάτι μέσα μας τακτοποιείται. Μπορεί να νιώσουμε λίγο περισσότερο σεβασμό για την προσπάθειά μας, λίγο λιγότερη αυστηρότητα απέναντι στα λάθη μας, λίγο πιο καθαρά τα επόμενα μικρά βήματα.

Η εσωτερική μετακίνηση δεν είναι μεγάλος όρκος ούτε “θα τα αλλάξω όλα”. Είναι πιο συχνά μια ήρεμη φράση προς τον εαυτό μας: «Τώρα καταλαβαίνω λίγο καλύτερα πώς έζησα αυτή τη χρονιά. Και μπορώ να αποφασίσω πιο συνειδητά πώς θέλω να σταθώ στην επόμενη».

Ο απολογισμός ως επαναπροσανατολισμός

Όταν κάνουμε απολογισμό με αυτό τον τρόπο, δεν αλλάζει μόνο ο τρόπος που μιλάμε στον εαυτό μας. Αλλάζει και ο τρόπος που στεκόμαστε μέσα στο σύστημά μας: στη δουλειά, στις σχέσεις, στην καθημερινότητα.

Η ήρεμη στάση προς τα πίσω βοηθά να δούμε πιο καθαρά πού ήταν υπερφορτωμένες οι μέρες μας. Το εργαλείο των τριών βασικών μαθημάτων φωτίζει ποιες καταστάσεις δουλειάς μάς εξάντλησαν και ποιες, παρ’ όλη τη δυσκολία, μας πήγαν ένα βήμα παραπέρα. Η λίστα «Τι κρατάω» αγγίζει σχέσεις, επιλογές, μικρές κινήσεις φροντίδας που θέλουμε να συνεχίσουμε. Η εσωτερική μετακίνηση επηρεάζει τον τρόπο που θα βάλουμε όρια, που θα μοιράσουμε ξανά το χρόνο μας ανάμεσα σε υποχρεώσεις και προσωπικό χώρο.

Έτσι, ο απολογισμός γίνεται ένας ήπιος μηχανισμός αναδιοργάνωσης. Δεν είναι θεωρητική άσκηση· είναι τρόπος να βάλουμε τάξη μέσα μας, ώστε το επόμενο κομμάτι της ζωής μας να πατήσει σε λίγο πιο καθαρό έδαφος.

Πέντε λεπτά αλήθειας με τον εαυτό μας

Στο τέλος, ένας χρήσιμος απολογισμός δεν χρειάζεται ώρες, ούτε τέλειες φόρμες. Χρειάζεται λίγη ησυχία και λίγη ειλικρίνεια. Πέντε–δέκα λεπτά όπου θα καθίσουμε απέναντι από τη χρονιά μας και θα τη δούμε όπως ήταν, όχι όπως «θα έπρεπε» να είναι.

Μπορεί να είναι ένα βράδυ στην κουζίνα, ένα διάλειμμα στο γραφείο ή μια στιγμή στο λεωφορείο. Αρκεί να ρωτήσουμε: «Τι έζησα; Τι με δυσκόλεψε; Τι με μεγάλωσε; Τι θέλω να κρατήσω;» και να αφήσουμε τις απαντήσεις να έρθουν χωρίς βιασύνη.

Γιατί στο τέλος, ο πιο χρήσιμος απολογισμός δεν είναι αυτός που μας πιέζει να γίνουμε “καλύτεροι”, αλλά αυτός που μας βοηθά να δούμε καθαρά ποιοι είμαστε σήμερα και πώς φτάσαμε ως εδώ.

Ο απολογισμός δεν είναι κατάλογος, είναι καθρέφτης εξέλιξης.