Ο κέρσορας αναβοσβήνει. Έχετε γράψει την ίδια πρόταση τρεις φορές και την σβήσατε άλλες δύο. Πριν πατήσετε «Αποστολή», κάτι μέσα σας σφίγγει: «Μην το πεις έτσι. Θα φανείς…». Δεν είναι ότι δεν ξέρετε τι θέλετε να πείτε. Είναι ότι, λίγο πριν από κάθε πράξη, εμφανίζεται μια γνώριμη φωνή και ζητάει εγγυήσεις.

Μερικές φορές ψιθυρίζει. Άλλες γίνεται κοφτερή: «Πάλι τα ίδια». Και συχνά εμφανίζεται στο τέλος της μέρας: έχετε κάνει πέντε πράγματα, αλλά στο κεφάλι σας μένει το ένα που δεν έγινε. Αντί για «μπράβο», παίζει «έπρεπε κι άλλο».

Αυτός είναι ο εσωτερικός κριτής. Και χρειάζεται να το πούμε καθαρά: δεν είναι “ο κακός”. Συνήθως ήταν μια φωνή που κάποτε είχε ρόλο — να σας προστατεύει από έκθεση, λάθος, απόρριψη. Το θέμα είναι ότι σε πολλούς ανθρώπους αυτή η φωνή έγινε υπερ-ενεργή. Και τότε αρχίζει το σαμποτάζ: τελειομανία που μπλοκάρει, αναβλητικότητα που ντύνεται «δεν είμαι έτοιμος», υπερ-απολογία, φόβος έκθεσης, και στο τέλος της μέρας ένα μόνιμο «δεν έκανες αρκετά».

Αναγνώριση: οι τυπικές φράσεις και τα μοτίβα του

Ο κριτής έχει συγκεκριμένο λεξιλόγιο. Είναι ο τόνος του «ποτέ αρκετά». Μπορεί να ακούγεται κάπως έτσι:

• «Αν ήσουν σοβαρός, θα τα είχες προλάβει».
• «Άλλοι κάνουν περισσότερα».
• «Μην εκτεθείς».
• «Ξανακοίτα το — δεν είναι τέλειο».
• «Πώς το έκανες αυτό;»

Και δεν είναι μόνο φράση. Είναι μοτίβο: ακυρώνει ό,τι έγινε και φωτίζει μόνο το ελλιπές. Ζητά “άριστα ή τίποτα”. Κάνει την πρόοδο να μοιάζει μικρή και την ατέλεια τεράστια.

Ένας απλός τρόπος αναγνώρισης είναι να τον ονομάσετε. Όχι για να τον γελοιοποιήσετε, αλλά για να σταματήσετε να ταυτίζεστε μαζί του: «Α, μιλάει ο Κριτής / ο Επιθεωρητής / η Τελειότητα». Η απόσταση είναι το πρώτο χαμήλωμα.

Ενεργοποιητές: πότε εμφανίζεται πιο έντονα

Ο κριτής δεν ανάβει τυχαία. Υπάρχουν τρεις κλασικές στιγμές:

• Λάθος (ή κάτι που μοιάζει με λάθος)
• Σύγκριση (έστω για μισό δευτερόλεπτο)
• Κούραση (όταν το νευρικό σύστημα είναι ήδη χαμηλά)

Και συχνά το σώμα προλαβαίνει: σφίξιμο, βιασύνη, εσωτερική ταραχή, ανάγκη να διορθώσετε/να αποδείξετε/να απολογηθείτε. Αν πιάσετε το σήμα στην αρχή, προλαβαίνετε την κατηφόρα. Δεν χρειάζεται ανάλυση — χρειάζεται αναγνώριση: «Σήμερα ο κριτής είναι πιο κοντά. Θέλει χαμήλωμα, όχι τιμωρία».

Διαχωρισμός: ευθύνη δεν σημαίνει τιμωρία

Εδώ είναι η πιο κρίσιμη διάκριση: διορθώνω ≠ αυτοτιμωρούμαι. Η ευθύνη είναι πράξη. Η τιμωρία είναι κύκλος. Ο κριτής συχνά σας κρατά κολλημένους στην τιμωρία, γιατί μοιάζει σαν “κάτι να κάνετε” — αλλά δεν διορθώνει τίποτα. Σας εξαντλεί.

Αντί γι’ αυτό, κάντε μια μικρή μετάφραση πρόθεσης: πίσω από τη σκληρότητα του κριτή, συνήθως υπάρχει φόβος: «να μη εκτεθώ», «να μη απορριφθώ», «να μη χάσω θέση/εικόνα/αγάπη». Όταν το δείτε, μπορείτε να του απαντήσετε χωρίς πόλεμο: «Σε άκουσα. Καταλαβαίνω τι φοβάσαι. Θα το κάνω με ρυθμό, όχι με τιμωρία».

Και μετά: ένα μικρό βήμα επανόρθωσης. Ένα πρακτικό διορθωτικό, μια καθαρή αποκατάσταση σε σχέση, ή μια πρόληψη (π.χ. υπενθύμιση/σημείωση). Έτσι, η ενέργεια φεύγει από την αυτο-κριτική και πάει στη λύση.

Αντικατάσταση γλώσσας: ανθρώπινος εσωτερικός λόγος

Ο κριτής δεν σας κάνει πιο ικανούς. Σας κάνει πιο σφιγμένους. Και όταν είστε σφιγμένοι, κάνετε περισσότερα λάθη, αποφεύγετε, αναβάλλετε.

Το “αντίδοτο” δεν είναι θετική σκέψη. Είναι δίκαιη, ανθρώπινη σκέψη. Μια φράση που θα λέγατε σε φίλο σας — χωρίς γλύκα, χωρίς ψέμα.

Δοκιμάστε αυτό το τρίπτυχο:

1. Πιάστε τη σκληρή φράση όπως βγαίνει: «Πάλι τα σκάτωσες».
2. Ρωτήστε: «Αν το έλεγε αυτό φίλος μου για τον εαυτό του, τι θα του απαντούσα;»
3. Πείτε την ίδια απάντηση στον εαυτό σας: «Δεν πήγε όπως ήθελες. Τι διορθώνεται τώρα;»

Μία φράση. Όχι διάλεξη. Έτσι αλλάζει ο τόνος — και μαζί του, η δυνατότητα κίνησης.

Γιατί ο κριτής τρέφεται από το πλαίσιο

Ο εσωτερικός κριτής δεν γεννιέται στο κενό. Δυναμώνει μέσα σε κουλτούρες αξιολόγησης: «άριστος ή τίποτα», προθεσμίες, σύγκριση, feedback που δεν είναι πάντα ανθρώπινο. Όταν το σύστημα εκπαιδεύει τον άνθρωπο να φαίνεται έτοιμος και αλάνθαστος, ο εξωτερικός έλεγχος μετακομίζει μέσα: γίνεται “εσωτερικός προϊστάμενος” που δεν σχολάει ποτέ. Γι’ αυτό η λύση δεν είναι να γίνετε πιο σκληροί. Είναι να γίνετε πιο καθαροί και πιο ανθρώπινοι — για να μπορείτε να λειτουργείτε.

Μια πρακτική 7 ημερών

Για τις επόμενες 7 ημέρες, κάντε κάτι μικρό και σταθερό. Κάθε βράδυ, σε 60–90 δευτερόλεπτα, γράψτε (ή πείτε νοερά) τρεις γραμμές:

1. Πού μίλησε σήμερα ο κριτής; (μία φράση του)
2. Ποιος ήταν ο ενεργοποιητής; (λάθος / σύγκριση / κούραση)
3. Ποια είναι η ανθρώπινη αντικατάσταση + η μικρή επανόρθωση; (μία φράση + ένα πρακτικό βήμα)

Δεν χρειάζεται να νικήσετε τον κριτή. Χρειάζεται να τον χαμηλώσετε — ώστε η ζωή να μην είναι τιμωρία, αλλά κίνηση.

Φράση–άγκυρα

Δεν χρειάζεται να νικήσεις τον κριτή· χρειάζεται να τον χαμηλώσεις.