Υπάρχει ένας “κρυφός μηχανισμός” κινήτρου που δουλεύει μέσα μας σχεδόν κάθε μέρα, χωρίς να τον ονομάζουμε. Δεν είναι η θέληση. Δεν είναι η πειθαρχία. Είναι το βλέμμα μας προς τα έξω.

Μια μικρή σκηνή: βλέπεις έναν άνθρωπο να δέχεται πίεση και να μην σκληραίνει. Να απαντάει καθαρά, χωρίς ειρωνεία. Να κρατάει μια υπόσχεση σε κάτι μικρό, χωρίς να το διαφημίζει. Και χωρίς να το καταλάβεις, μέσα σου γεννιέται μια σκέψη: «Α, γίνεται.»

Οι άνθρωποι που κοιτάμε, οι εικόνες που κρατάμε, τα παραδείγματα που γίνονται, γίνονται αθόρυβα κριτήρια για το τι θεωρούμε δυνατό. Κανείς δεν χτίζει κίνητρο σε κενό. Χτίζει μέσα σε αναφορές.

Και εδώ υπάρχει μια λεπτή διαφορά που αλλάζει τα πάντα: ένα πρότυπο μπορεί να σε σηκώσει. Αλλά μπορεί και να σε συνθλίψει — αν γίνει σύγκριση. Άλλο παράδειγμα, κι άλλο εικόνα. Η εικόνα σε βάζει να μετριέσαι. Το παράδειγμα σου δείχνει δρόμο.

1) Πρότυπο vs σύγκριση

Η σύγκριση έχει ένα χαρακτηριστικό: σε πετάει έξω από τον εαυτό σου. Σε βάζει να στέκεσαι απέναντι σε μια “κορυφή” και να λες «δεν είμαι έτσι», «δεν φαίνομαι έτσι», «δεν έχω αυτό». Το αποτέλεσμα είναι βάρος, ντροπή, ακινησία.

Το πρότυπο, αντίθετα, έχει άλλο αποτέλεσμα: σε ανοίγει. Σου θυμίζει ότι “γίνεται”. Δεν σου ζητά να γίνεις φωτοτυπία. Σου δίνει κατεύθυνση.

Ένα γρήγορο φίλτρο: «Με μεγαλώνει ή με μικραίνει;»

Δεν κρίνεις τον άνθρωπο. Κρίνεις το αποτέλεσμα που έχει πάνω σου. Αν σε μεγαλώνει, κρατάς την αναφορά σαν πυξίδα. Αν σε μικραίνει, δεν χρειάζεται να ακυρώσεις κανέναν. Απλώς λες: «Αυτή η αναφορά, αυτή τη στιγμή, δεν είναι υγιής για μένα».

2) Τρία κριτήρια επιλογής προτύπων

Για να επιλέγεις πρότυπα που σου δίνουν χώρο να μεγαλώσεις (και όχι να μικραίνεις), κράτα τρία κριτήρια: αξία, στάση, συνέπεια.

• Αξία: Τι είναι αυτό που θαυμάζεις πραγματικά; Είναι “εικόνα” (λάμψη, status, περιτύλιγμα) ή είναι κάτι μεταφέρσιμο; Η αξία είναι μεταφέρσιμη. Η εικόνα σε μετράει.
• Στάση: Πώς στέκεται αυτός ο άνθρωπος στην πίεση; Μιλά καθαρά; Κρατά όρια; Έχει ηρεμία; Σου δείχνει έναν τρόπο να υπάρξεις, όχι έναν τρόπο να φαίνεσαι.
• Συνέπεια: Δεν χρειάζεσαι πρότυπα που “λάμπουν” σποραδικά. Χρειάζεσαι πρότυπα που επαναλαμβάνουν το καλό. Η συνέπεια είναι το αληθινό καύσιμο του κινήτρου.

Μικρή άσκηση (1 λεπτό):

Γράψε ένα όνομα. Και από κάτω συμπλήρωσε: «Θαυμάζω: ________.»

Μετά ρώτα: είναι εικόνα ή είναι αξία/στάση/πράξη; Αν είναι αξία, γράψε τη μία λέξη. Έχεις ήδη μια καθαρή πυξίδα.

3) Πώς “δανείζεσαι” χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου

Το πιο υγιές μυστικό στα πρότυπα είναι αυτό: δανείζομαι αρχή, όχι ζωή.

Όταν προσπαθείς να πάρεις “όλα”, πέφτεις στην εξιδανίκευση. Βλέπεις μόνο την κορυφή και χάνεις το πλαίσιο, τις συνθήκες, τη διαδρομή. Και τότε το πρότυπο γίνεται βάρος, γιατί “όλο” δεν μεταφέρεται.

Μια αρχή όμως μεταφέρεται. Παίρνεις κάτι συγκεκριμένο, όπως:

• Κρατάω τον λόγο μου
• Μιλάω καθαρά
• Κάνω μικρό βήμα κάθε μέρα
• Μένω ήρεμος σε πίεση

Και το μεταφράζεις στη δική σου πραγματικότητα, σε μια μικρή πράξη.

Η ερώτηση-κλειδί: «Τι είναι το ένα πράγμα που μπορώ να δανειστώ;»

Όχι «να γίνω αυτός». Αλλά «να πάρω αυτή την αρχή και να τη ζήσω σήμερα, σε μία στιγμή».

4) Πώς γίνεσαι παράδειγμα σε μικρή κλίμακα

Υπάρχει ένα σημείο που κλείνει τον κύκλο: η έμπνευση δεν είναι μόνο κάτι που καταναλώνεις. Είναι κάτι που δίνεις. Και συχνά επιστρέφει όταν δίνεται.

«Να γίνω παράδειγμα» δεν σημαίνει να διδάσκω. Σημαίνει να κάνω μια μικρή, καθαρή πράξη που δείχνει κάτι ανθρώπινο και αληθινό:

• να κρατήσω τον λόγο μου σε μια λεπτομέρεια
• να μιλήσω χωρίς ειρωνεία
• να δείξω συνέπεια σε κάτι απλό
• να κάνω μια μικρή πράξη φροντίδας

Οι άνθρωποι σπάνια αντιγράφουν τα λόγια μας. Πολύ συχνά αντιγράφουν τη στάση μας. Κι έτσι, χωρίς μεγάλα “κηρύγματα”, γίνεσαι κι εσύ μια μικρή αναφορά για κάποιον.

Κοινότητα και αναφορές ως σύστημα

Αν το δούμε συστημικά, τα πρότυπα είναι μέρος του περιβάλλοντος που ορίζει τι θεωρείς εφικτό και “για σένα”. Οι αναφορές σου γίνονται κριτήρια: δυνατό/επιτρεπτό/επιθυμητό. Κι αυτό επηρεάζει την ενέργεια και το κίνητρο χωρίς να το καταλαβαίνεις.

Γι’ αυτό η επιλογή προτύπων είναι επιλογή συστήματος:

• ξεχωρίζεις αξία από εικόνα,
• προστατεύεσαι από σύγκριση,
• δανείζεσαι αρχές χωρίς εξιδανίκευση,
• κρατάς ποικιλία (όχι έναν “γκουρού” για όλα),
• και γίνεσαι κι εσύ παράδειγμα σε κάτι μικρό.

Εν Κατακλείδι

Για την επόμενη εβδομάδα, μη διαλέξεις “πρότυπο-πρόσωπο”. Διάλεξε πρότυπο-αρχή.

1. Γράψε ένα όνομα που σε μεγαλώνει.
2. Γράψε μία αρχή που δανείζεσαι από αυτόν.
3. Γράψε μία μικρή πράξη που θα την τιμήσει — μία φορά, σε μία στιγμή.

Και κράτα τη φράση–άγκυρα της ημέρας σαν χαρτάκι πάνω στη μέρα σου:

«Τα πρότυπα δεν σε μετρούν· σου δείχνουν τον δρόμο.»