- +30 2421 0 29100
- [email protected]
- Σοφοκλέους 17, Βόλος 38221
Γιώργος Δεληκώστας
Human Evolution Mentor in the AI Age
Το Human Evolution in the AI Age γεννήθηκε από ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί ο άνθρωπος να συνεχίσει να εξελίσσεται σε μια εποχή όπου η τεχνολογική δυνατότητα αυξάνεται ταχύτερα από την ανθρώπινη ικανότητα να την κατανοεί, να την κατευθύνει και να αναλαμβάνει την ευθύνη για τη χρήση της;
Το κείμενο που ακολουθεί δεν είναι τεχνολογική πρόβλεψη ούτε διακήρυξη εναντίον της Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι μια θέση για τον άνθρωπο: για την αυτενέργεια, την ευθύνη, τη μάθηση και την ικανότητά του να εξελίσσεται συνειδητά μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει.
Υπάρχει μια σκέψη που επιστρέφει όλο και πιο συχνά στο μυαλό μου.
Ίσως βρισκόμαστε μπροστά σε μια παράξενη στιγμή.
Να μπορούμε να κάνουμε πολύ περισσότερα, πριν προλάβουμε να καταλάβουμε τι αξίζει να κάνουμε με αυτή τη δυνατότητα.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αυξάνει με εντυπωσιακή ταχύτητα όσα μπορούμε να γράψουμε, να αναλύσουμε, να δημιουργήσουμε, να οργανώσουμε και να εκτελέσουμε.
Πράγματα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια απαιτούσαν ώρες ανθρώπινης εργασίας ή ολόκληρες ομάδες μπορούν πλέον να γίνουν από έναν άνθρωπο με ένα σύστημα δίπλα του.
Αυτό είναι σημαντικό.
Μπορεί να μας βοηθήσει να μάθουμε γρηγορότερα, να εξετάσουμε περισσότερες επιλογές, να μετατρέψουμε μια ιδέα σε πράξη με πολύ λιγότερους πόρους, να επιχειρήσουμε πράγματα που μέχρι χθες βρίσκονταν έξω από τις δυνατότητές μας.
Αλλά όσο περισσότερο μεγαλώνει αυτή η δύναμη, τόσο περισσότερο με απασχολεί μια άλλη ερώτηση:
Τι συμβαίνει όταν η δύναμη των εργαλείων μας εξελίσσεται γρηγορότερα από την ανθρώπινη ικανότητά μας να τη χρησιμοποιούμε με κρίση, κατεύθυνση και ευθύνη;
Για μένα, εκεί αρχίζει το Human Evolution in the AI Age.
Όχι από τον φόβο απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Από τον σεβασμό στη δύναμή της.
Και από την κατανόηση ότι όσο μεγαλώνει αυτή η δύναμη, τόσο πιο σημαντικό γίνεται το ποιος άνθρωπος — και τι είδους οργανισμός, θεσμός ή κοινωνία — θα τη χρησιμοποιήσει.
Συζητάμε πολύ για τη σχέση ανάμεσα στην ανθρώπινη και στη μηχανική νοημοσύνη.
Ποιος θα κάνει τι καλύτερα.
Ποια επαγγέλματα θα αλλάξουν.
Πόσο αυτόνομα θα γίνουν τα συστήματα.
Πόσο γρήγορα θα εξελιχθούν.
Όλα αυτά έχουν σημασία.
Υπάρχει όμως ένα άλλο χάσμα που θεωρώ εξίσου σημαντικό.
Το χάσμα ανάμεσα σε αυτό που μπορούμε να κάνουμε και σε αυτό που είμαστε έτοιμοι να διαχειριστούμε.
Ας φανταστούμε μια χώρα.
Διαθέτει προηγμένες ψηφιακές υποδομές. Οι επιχειρήσεις της χρησιμοποιούν ΤΝ. Δημόσιες διαδικασίες αυτοματοποιούνται. Η παραγωγικότητα αυξάνεται. Νέες υπηρεσίες δημιουργούνται. Οι επενδύσεις μεγαλώνουν.
Σε πολλούς δείκτες αυτή η χώρα θα θεωρούνταν επιτυχημένη.
Ας προσθέσουμε όμως μερικές ακόμη εικόνες.
Ένας άνθρωπος 52 ετών βλέπει τον ρόλο του να αλλάζει και δεν ξέρει πώς να μεταφέρει όσα έμαθε σε κάτι καινούργιο.
Ένα παιδί συνηθίζει να παίρνει εξαιρετικές απαντήσεις σε δευτερόλεπτα, αλλά δεν έχει ακόμη μάθει να ξεχωρίζει μια σωστή απάντηση από μια πειστική.
Μια ομάδα χρησιμοποιεί ΤΝ σε όλο και περισσότερες αποφάσεις, αλλά δεν είναι πάντα σαφές πού τελειώνει η πρόταση του συστήματος και πού αρχίζει η ανθρώπινη ευθύνη.
Οι άνθρωποι έχουν πρόσβαση σε τεράστιες ποσότητες πληροφορίας, αλλά η πρόσβαση από μόνη της δεν εγγυάται ούτε κατανόηση ούτε εμπιστοσύνη.
Έχει προοδεύσει αυτή η κοινωνία;
Τεχνολογικά, πιθανότατα ναι.
Οικονομικά, ίσως επίσης.
Ανθρώπινα;
Εκεί η απάντηση γίνεται πιο δύσκολη.
Και αυτή η δυσκολία βρίσκεται, για μένα, στην καρδιά της εποχής που ανοίγεται μπροστά μας.
Η τεχνολογική εξέλιξη δεν εγγυάται ανθρώπινη εξέλιξη.
Μπορούμε να έχουμε περισσότερη πληροφορία και λιγότερη κατανόηση.
Περισσότερες επιλογές και μικρότερη αίσθηση κατεύθυνσης.
Μεγαλύτερη παραγωγικότητα και λιγότερο νόημα.
Περισσότερη επικοινωνία και λιγότερη εμπιστοσύνη.
Μεγαλύτερη δυνατότητα δράσης και πιο θολή ευθύνη.
Δεν λέω ότι αυτό θα συμβεί αναγκαστικά.
Λέω ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αποφασίζει προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούμε.
Αυτό είναι, για μένα, το Human Evolution Gap — το Χάσμα Ανθρώπινης Εξέλιξης:
η απόσταση ανάμεσα στην ταχύτητα με την οποία αυξάνεται η τεχνολογική μας δυνατότητα και στην ικανότητα ανθρώπων, οργανισμών και θεσμών να τη μετατρέπουν σε συνειδητή, υπεύθυνη και ανθρώπινα ωφέλιμη δράση.
Το μοτίβο δεν είναι εντελώς καινούργιο.
Κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή ανάγκαζε ανθρώπους και θεσμούς να προσαρμοστούν.
Η ΤΝ όμως αγγίζει ένα ιδιαίτερο πεδίο: αρχίζει να συμμετέχει σε λειτουργίες που για πολύ καιρό συνδέαμε με τη γνωστική εργασία του ανθρώπου — την ανάλυση, τη δημιουργία, τη σύνθεση, την πρόταση επιλογών, την υποστήριξη αποφάσεων.
Γι’ αυτό η ερώτηση αποκτά νέα ένταση.
Αν το χάσμα μεγαλώσει, μπορεί να γίνουμε εξαιρετικά ικανοί στο να κάνουμε περισσότερα χωρίς να γινόμαστε αντίστοιχα καλύτεροι στο να αποφασίζουμε τι αξίζει να κάνουμε.
Αν καταφέρουμε να το μικρύνουμε, τότε η ΤΝ μπορεί να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από μηχανή παραγωγικότητας.
Μπορεί να γίνει πραγματικός πολλαπλασιαστής ανθρώπινης δυνατότητας.
Υπάρχει μια συζήτηση που ακούω συχνά.
«Αν η ΤΝ γράφει, τι μένει στον άνθρωπο;»
«Αν αναλύει, τι μένει;»
«Αν δημιουργεί εικόνες, συνθέτει πληροφορία και προτείνει λύσεις, πού βρίσκεται η ανθρώπινη αξία;»
Καταλαβαίνω την αγωνία.
Για πολλούς από εμάς η εργασία δεν είναι μόνο εισόδημα.
Είναι τρόπος με τον οποίο αισθανόμαστε χρήσιμοι.
Είναι αναγνώριση.
Είναι κοινωνική θέση.
Και συχνά είναι ένα μεγάλο μέρος της απάντησης στο «ποιος είμαι;».
Αλλά θεωρώ επικίνδυνο να προσπαθήσουμε να σώσουμε την ανθρώπινη αξία αναζητώντας συνεχώς κάτι που η μηχανή δεν μπορεί ακόμη να κάνει.
Γιατί τότε κάθε νέα δυνατότητα της ΤΝ θα μας αναγκάζει να ξαναγράφουμε τον άνθρωπο.
Η ΤΝ έμαθε να γράφει.
Άρα ο άνθρωπος είναι κάτι άλλο.
Έμαθε να δημιουργεί.
Άρα ο άνθρωπος είναι κάτι άλλο.
Έμαθε να αναλύει.
Άρα πάλι κάτι άλλο.
Δεν πιστεύω ότι ο άνθρωπος πρέπει να ορίζεται από τα κενά της μηχανής.
Η ανθρώπινη αξία δεν είναι το υπόλοιπο της αυτοματοποίησης.
Ένας άνθρωπος που κάθεται δίπλα στο παιδί του δεν είναι λιγότερο πολύτιμος επειδή εκείνη την ώρα δεν παράγει κάτι που αγοράζεται.
Ένας άνθρωπος που φροντίζει έναν ηλικιωμένο γονιό δεν σημαίνει ότι «δεν κάνει τίποτα».
Ένας φίλος που παραμένει πραγματικά παρών δίπλα σε έναν άνθρωπο που περνά μια δύσκολη στιγμή δημιουργεί κάτι που δύσκολα χωρά σε έναν δείκτη παραγωγικότητας.
Η εργασία, η δημιουργία και η παραγωγικότητα έχουν σημασία.
Αλλά άλλο η οικονομική χρησιμότητα και άλλο η ανθρώπινη αξία.
Αυτό είναι ένα κρίσιμο όριο για κάθε φιλοσοφία ανθρώπινης εξέλιξης.
Η εξέλιξη δεν μπορεί να γίνει μια νέα υποχρέωση του ανθρώπου να αποδεικνύει διαρκώς ότι αξίζει.
Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν χρειάζεται να κερδηθεί.
Η εξέλιξη αφορά τη δυνατότητα που μπορεί να αναπτύξει ένας άνθρωπος.
Όχι το δικαίωμά του να έχει αξία.
Και ίσως γι’ αυτό η σημαντικότερη ερώτηση δεν είναι:
«Τι θα μείνει στον άνθρωπο όταν η μηχανή μπορεί να κάνει περισσότερα;»
Αλλά:
Τι χρειάζεται να καλλιεργήσουμε περισσότερο στον άνθρωπο όταν η μηχανή μπορεί να κάνει περισσότερα;
Όσο περισσότερο αυξάνεται η δύναμη της ΤΝ, τόσο λιγότερο νόημα έχει να την ανταγωνιστούμε εκεί όπου εκείνη γίνεται καλύτερη.
Στην ταχύτητα.
Στην επεξεργασία τεράστιου όγκου πληροφορίας.
Στην παραγωγή πολλών παραλλαγών.
Στην επαναλαμβανόμενη εκτέλεση.
Δεν χρειάζεται να κερδίσουμε τη μηχανή στο δικό της παιχνίδι.
Χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε τη δύναμή της για να διευρύνουμε αυτά που μπορούμε να κάνουμε ως άνθρωποι.
Να απελευθερώσουμε χρόνο από μηχανική εργασία ώστε να σκεφτούμε καλύτερα.
Να δούμε περισσότερες πλευρές ενός προβλήματος πριν αποφασίσουμε.
Να υλοποιήσουμε ιδέες που μέχρι πριν απαιτούσαν πόρους που δεν είχαμε.
Να μετατρέψουμε εμπειρία, γνώση και δημιουργικότητα σε μεγαλύτερη δυνατότητα.
Αλλά υπάρχει κάτι από το οποίο καμία τεχνολογία δεν μπορεί να μας απαλλάξει χωρίς να το παραχωρήσουμε εμείς.
Την ανάγκη να ρωτήσουμε:
Γιατί;
Και λίγο αργότερα:
Πρέπει;
Η ΤΝ αυξάνει συνεχώς το «μπορώ».
Μπορώ να δημιουργήσω.
Μπορώ να αναλύσω.
Μπορώ να αυτοματοποιήσω.
Μπορώ να προσωποποιήσω.
Μπορώ να επηρεάσω περισσότερους ανθρώπους.
Μπορώ να φτάσω γρηγορότερα στον στόχο.
Όσο όμως μεγαλώνει το «μπορώ», τόσο περισσότερο χρειάζεται να ωριμάζει το «γιατί» και το «πρέπει».
Γιατί όταν αποκτάς τη δυνατότητα να φτάσεις γρηγορότερα σχεδόν οπουδήποτε, η κατεύθυνση γίνεται πιο σημαντική από ποτέ.
Από αυτή τη σκέψη προκύπτει για μένα μια βασική αρχή.
Human-first, AI-augmented. (Πρώτα ο άνθρωπος, ενισχυμένος από την Τεχνητή Νοημοσύνη)
Δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος έχει πάντα δίκιο.
Δεν έχει.
Οι άνθρωποι κάνουν λάθη. Παρασύρονται από φόβο, συμφέρον, εγωισμό και συνήθεια.
Ένα σύστημα μπορεί να μας δείξει κάτι που δεν είχαμε δει, να αμφισβητήσει μια υπόθεσή μας ή να μας βοηθήσει να αλλάξουμε γνώμη.
Αυτό είναι μέρος της αξίας του.
Human-first δεν σημαίνει human-only.
Δεν σημαίνει λιγότερη ΤΝ.
Σημαίνει ότι ο άνθρωπος παραμένει μέσα στη σχέση ως φορέας σκοπού, εξουσιοδότησης και ευθύνης.
Και αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκρίνει κάθε μικρή ενέργεια.
Ένας άνθρωπος που απλώς πατά «έγκριση» χωρίς να καταλαβαίνει τι εγκρίνει, χωρίς χρόνο να εξετάσει και χωρίς πραγματική δυνατότητα να διαφωνήσει δεν ασκεί ουσιαστική κρίση μόνο και μόνο επειδή βρίσκεται κάπου μέσα στη διαδικασία.
Γι’ αυτό χρησιμοποιώ την έννοια της ανθρώπινης αυτενέργειας — human agency.
Την ενεργή δυνατότητα του ανθρώπου να κατανοεί, να επιλέγει και να επηρεάζει πραγματικά την κατεύθυνση.
Να μπορεί να πει:
Καταλαβαίνω.
Επιλέγω.
Διαφωνώ.
Αλλάζω κατεύθυνση.
Βάζω όρια.
Αναλαμβάνω πρωτοβουλία.
Και, όταν μια απόφαση έχει πραγματικές συνέπειες:
«Για αυτή την επιλογή αναλαμβάνω ευθύνη.»
Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη.
Η ανθρώπινη αυτενέργεια δεν αφορά μόνο εκείνον που χρησιμοποιεί το σύστημα.
Αφορά και εκείνον που επηρεάζεται από την απόφασή του.
Ένας άνθρωπος δεν έχει ουσιαστική αυτενέργεια όταν ένα σύστημα αποφασίζει για σημαντικές πλευρές της ζωής του και εκείνος δεν γνωρίζει πώς, δεν μπορεί να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα ή δεν έχει πραγματική εναλλακτική.
Αν θέλουμε λοιπόν το human-first να σημαίνει κάτι σοβαρό, πρέπει να αφορά και τη δύναμη.
Ποιος αποφασίζει;
Ποιος μπορεί πραγματικά να πει όχι;
Ποιος έχει πρόσβαση;
Ποιος ωφελείται;
Και ποιος αναλαμβάνει το κόστος όταν κάτι πάει λάθος;
Αυτές είναι ανθρώπινες ερωτήσεις, ακόμη κι όταν το σύστημα που βρίσκεται στη μέση είναι τεχνικό.
Δεν με απασχολεί μόνο τι θα μπορεί να κάνει η ΤΝ.
Με απασχολεί και τι μπορεί σταδιακά να σταματήσουμε να κάνουμε εμείς.
Όχι επειδή κάποιος θα μας το απαγορεύσει.
Επειδή θα πάψει να χρειάζεται.
Ένα παιδί μπορεί να πάρει την απάντηση πριν προλάβει να παλέψει με την ερώτηση.
Ένας νέος επαγγελματίας μπορεί να έχει πάντα ένα καλό πρώτο προσχέδιο χωρίς να έχει χρειαστεί ποτέ να δημιουργήσει ένα κακό πρώτο προσχέδιο μόνος του.
Ένας ηγέτης μπορεί να συνηθίσει τόσο πολύ στην προτεινόμενη «βέλτιστη» λύση ώστε σταδιακά να ασκεί λιγότερο τη δική του κρίση.
Και τότε εμφανίζεται ένα δύσκολο ερώτημα:
Τι συμβαίνει σε μια ανθρώπινη ικανότητα όταν σταματάμε να την ασκούμε;
Δεν γνωρίζουμε ακόμη όλες τις απαντήσεις.
Και πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με εύκολες βεβαιότητες.
Δεν σημαίνει ότι κάθε ανάθεση στην ΤΝ αποδυναμώνει τον άνθρωπο.
Μπορεί να συμβεί ακριβώς το αντίθετο.
Μια σωστή ανάθεση μπορεί να απελευθερώσει χώρο για βαθύτερη σκέψη, δημιουργία, σχέση ή μάθηση.
Αλλά δεν είναι όλες οι αναθέσεις ίδιες.
Κάποιες φορές το εργαλείο μάς απελευθερώνει από μια εργασία που δεν έχει λόγο να κάνουμε.
Και κάποιες άλλες φορές μπορεί να αφαιρεί ακριβώς την εμπειρία μέσα από την οποία θα αποκτούσαμε μια ικανότητα που θα χρειαζόμασταν αργότερα.
Η μεγάλη πρόκληση, λοιπόν, δεν είναι απλώς να μάθουμε να χρησιμοποιούμε την ΤΝ.
Είναι να μάθουμε να ξεχωρίζουμε πότε η ΤΝ αυξάνει την ανθρώπινη ικανότητα και πότε μπορεί να την υποκαθιστά πριν αυτή προλάβει να αναπτυχθεί.
Σε πολλές περιόδους ένας άνθρωπος μπορούσε να βασιστεί για μεγάλο μέρος της ζωής του σε γνώσεις, επαγγελματικούς ρόλους και τρόπους εργασίας που άλλαζαν σχετικά αργά.
Σήμερα ο ίδιος άνθρωπος μπορεί μέσα σε μία επαγγελματική ζωή να συναντήσει διαδοχικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται η αξία.
Μπορεί στα 25 να ξεκινήσει μια δουλειά που στα 35 γίνεται με εντελώς διαφορετικά εργαλεία.
Στα 45 να χρειαστεί να ξανασκεφτεί όχι μόνο το εργαλείο, αλλά τον ίδιο τον ρόλο του.
Στα 55 να αναρωτηθεί πώς μπορεί να μετατρέψει τριάντα χρόνια εμπειρίας σε μια νέα μορφή δημιουργίας αξίας.
Και στα 65 να εξακολουθεί να έχει μπροστά του μια σημαντική περίοδο δημιουργικής ζωής.
Άρα η εξέλιξη δεν συμβαίνει μόνο από γενιά σε γενιά.
Μπαίνει όλο και περισσότερο μέσα στην ίδια τη βιογραφία.
Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να χρειαστεί αρκετές φορές να γίνει μια νέα εκδοχή του εαυτού του.
Όχι να πετάξει ό,τι ήταν.
Να το ξανακοιτάξει.
Να κρατήσει ό,τι εξακολουθεί να έχει αξία.
Να αφήσει πίσω κάτι που κάποτε λειτουργούσε αλλά δεν λειτουργεί πια.
Και να προσθέσει δυνατότητες που δεν υπήρχαν όταν ξεκίνησε.
Δεν ξαναρχίζουμε. Συνεχίζουμε διαφορετικά.
Για χρόνια μιλάμε για προσαρμοστικότητα.
Και σωστά.
Αλλά υπάρχει ένα όριο.
Αν η μόνη μας απάντηση στην αλλαγή είναι «ο άνθρωπος πρέπει να προσαρμοστεί», τότε κινδυνεύουμε να μετατρέψουμε την ανθρώπινη εξέλιξη σε μια μόνιμη προσπάθεια να προλάβουμε τις απαιτήσεις της τεχνολογίας και της οικονομίας.
Δεν είναι αυτό που εννοώ.
Ο άνθρωπος δεν υπάρχει για να προσαρμόζεται στην ΤΝ.
Η προσαρμογή είναι μέρος της ζωής.
Η ανθρώπινη αυτενέργεια όμως σημαίνει ότι μπορούμε επίσης να επηρεάζουμε το περιβάλλον στο οποίο προσαρμοζόμαστε.
Να αμφισβητούμε.
Να αλλάζουμε κανόνες.
Να επανασχεδιάζουμε οργανισμούς.
Να αποφασίζουμε ότι κάποια χρήση της τεχνολογίας δεν υπηρετεί τον κόσμο που θέλουμε να δημιουργήσουμε.
Η προσαρμογή απαντά:
«Τι πρέπει να κάνω τώρα επειδή άλλαξε το περιβάλλον;»
Η εξέλιξη προσθέτει μια ακόμη ερώτηση:
«Τι μαθαίνω από αυτή την αλλαγή για τον τρόπο με τον οποίο θα συναντήσω — και ίσως θα επηρεάσω — την επόμενη;»
Αυτό εννοώ με την Ικανότητα Εξέλιξης — Human Evolution Capability:
την ικανότητα ενός ανθρώπου, μιας ομάδας ή ενός οργανισμού να παρατηρεί την πραγματικότητα, να κατανοεί τι αλλάζει, να μαθαίνει από την εμπειρία, να αποφασίζει μέσα στην αβεβαιότητα, να δρα, να επιστρέφει στο πραγματικό αποτέλεσμα και να μετατρέπει αυτή την ανατροφοδότηση σε καλύτερη επόμενη δυνατότητα.
Δεν είναι απλώς προσαρμοστικότητα.
Δεν είναι απλώς μάθηση.
Δεν είναι απλώς απόκτηση νέων δεξιοτήτων.
Είναι η δυνατότητα να μετατρέπουμε την αλλαγή σε μάθηση και τη μάθηση σε μια διαφορετική επόμενη δυνατότητα.
Εξέλιξη όμως δεν σημαίνει απλώς ότι έγινα περισσότερο ικανός.
Μπορώ να γίνω εξαιρετικά αποτελεσματικός σε κάτι που δεν αξίζει να κάνω.
Μπορώ να προσαρμοστώ τέλεια σε ένα σύστημα που χρειάζεται να αλλάξει.
Άρα η εξέλιξη χρειάζεται και κατεύθυνση.
Χρειάζεται κάποια στιγμή να μπορώ να σταματήσω και να ρωτήσω:
«Θέλω ακόμη να πάω εκεί;»
Για πολλές γενιές συνδέσαμε την ασφάλεια με ένα σταθερό σημείο.
Ένα καλό πτυχίο.
Ένα επάγγελμα.
Έναν εργοδότη.
Μια ειδικότητα με ζήτηση.
Δεν πιστεύω ότι αυτά παύουν να έχουν σημασία.
Αλλά μπορεί να μην αρκούν.
Αν ο κόσμος αλλάζει συχνότερα, η ασφάλεια δεν μπορεί να σημαίνει μόνο:
«Βρίσκομαι σε ένα ασφαλές σημείο.»
Χρειάζεται να περιλαμβάνει και κάτι ακόμη:
«Αν το σημείο αλλάξει, μπορώ να κινηθώ.»
Όχι χωρίς κόστος.
Όχι χωρίς φόβο.
Και όχι επειδή κάθε αλλαγή είναι εύκολη.
Αλλά επειδή έχω αναπτύξει έναν τρόπο να συναντώ το καινούργιο χωρίς να μηδενίζω κάθε φορά όσα έχω χτίσει.
Υπάρχει όμως κάτι πολύ σημαντικό εδώ.
Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια δυνατότητα να κινηθούν.
Ο ένας έχει χρόνο να μάθει.
Ο άλλος δουλεύει δώδεκα ώρες την ημέρα.
Ο ένας έχει οικονομικό περιθώριο να δοκιμάσει κάτι καινούργιο.
Ο άλλος δεν μπορεί να ρισκάρει ούτε έναν μήνα εισοδήματος.
Ο ένας εργάζεται σε έναν οργανισμό που του δίνει πρόσβαση σε νέα εργαλεία και πραγματικές ευκαιρίες εφαρμογής.
Ο άλλος ακούει απλώς ότι «πρέπει να αποκτήσει νέες δεξιότητες».
Αν λοιπόν η ικανότητα εξέλιξης γίνει τόσο σημαντική όσο πιστεύω, τότε η πρόσβαση στις συνθήκες που την επιτρέπουν δεν μπορεί να θεωρείται μόνο ατομική ευθύνη.
Γίνεται κοινωνικό ζήτημα.
Γιατί μια κοινωνία που ζητά συνεχώς από τους ανθρώπους της να αλλάζουν χωρίς να δημιουργεί πραγματικές συνθήκες μέσα στις οποίες μπορούν να αλλάξουν δεν παράγει εξέλιξη. Παράγει ανασφάλεια.
Όταν σήμερα μιλάμε για το πόσο έτοιμη είναι μια χώρα για την ΤΝ, κοιτάμε λογικά υποδομές, έρευνα, επενδύσεις, ταλέντο, καινοτομία και υιοθέτηση από τις επιχειρήσεις.
Όλα αυτά χρειάζονται.
Αλλά θα ήθελα να γνωρίζω και κάτι άλλο.
Πόσο εύκολα μπορεί ένας άνθρωπος 50 ετών να περάσει από έναν ρόλο που χάνει αξία σε έναν νέο τρόπο να χρησιμοποιεί όσα γνωρίζει;
Πόσο γρήγορα μπορεί ένα εκπαιδευτικό σύστημα να μαθαίνει όταν αλλάζει η πραγματικότητα για την οποία προετοιμάζει τα παιδιά;
Πόσο χώρο δίνουν οι επιχειρήσεις στους ανθρώπους να πειραματιστούν πριν η αλλαγή γίνει κρίση;
Μπορούν οι θεσμοί να αναγνωρίζουν ότι μια πολιτική δεν λειτουργεί και να τη διορθώνουν χωρίς κάθε διόρθωση να θεωρείται αποτυχία;
Μπορεί μια κοινωνία να προχωρά τεχνολογικά χωρίς η δυνατότητα εξέλιξης να γίνει προνόμιο μόνο όσων έχουν χρόνο, χρήμα, πρόσβαση και ασφάλεια;
Η πραγματική ετοιμότητα μιας χώρας δεν κρίνεται μόνο από το πόσο γρήγορα μπορεί να υιοθετεί την τεχνολογία.
Κρίνεται και από το αν οι άνθρωποι και οι θεσμοί της μπορούν να εξελίσσονται καθώς η τεχνολογία αλλάζει το περιβάλλον τους.
Αυτό είναι η ικανότητα εξέλιξης σε συλλογικό επίπεδο:
η ικανότητα να μετατρέπουμε την αλλαγή σε μάθηση και τη μάθηση σε καλύτερη επόμενη δυνατότητα.
Δεν ξέρω αν όλα αυτά χωρούν σε έναν δείκτη.
Ίσως ούτε πρέπει.
Γιατί υπάρχει ένας κίνδυνος και εδώ.
Να προσπαθήσουμε να μετρήσουμε τον άνθρωπο τόσο πολύ, ώστε στο τέλος να μπερδέψουμε ξανά αυτό που μπορούμε να μετρήσουμε με αυτό που έχει αξία.
Η μέτρηση είναι απαραίτητη.
Αλλά δεν αντικαθιστά την κρίση.
Αν δεχτούμε ότι η ικανότητα εξέλιξης θα γίνει κρίσιμη, αλλάζει και η ερώτηση που κάνουμε για τα παιδιά.
Δεν είναι μόνο:
«Τι πρέπει να μάθει ένα παιδί σήμερα;»
Γιατί ό,τι κι αν απαντήσουμε, ένα μέρος του μπορεί να έχει αλλάξει όταν αυτό το παιδί γίνει τριάντα ετών.
Η βαθύτερη ερώτηση είναι:
«Τι άνθρωπο πρέπει να βοηθήσουμε να γίνει ώστε να μπορεί να μαθαίνει όταν αλλάζει αυτό που σήμερα του διδάσκουμε;»
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η γνώση χάνει την αξία της.
Το αντίθετο.
Ένα παιδί χωρίς γλώσσα, ιστορία, μαθηματική σκέψη και κατανόηση του κόσμου δεν αποκτά κρίση επειδή έχει πρόσβαση σε ένα ισχυρό σύστημα.
Μπορεί απλώς να γίνει περισσότερο εξαρτημένο από την απάντησή του.
Δεν υπάρχει κριτική σκέψη χωρίς κάτι ουσιαστικό πάνω στο οποίο να σκεφτείς.
Η γνώση παραμένει θεμέλιο.
Αλλά χρειάζεται να γίνεται και δυνατότητα.
Να μπορεί το παιδί να σκέφτεται πριν ζητήσει βοήθεια.
Να ρωτά.
Να ελέγχει.
Να μπορεί να πει «δεν το ξέρω ακόμη».
Να δοκιμάζει.
Να κάνει λάθος.
Να συνεργάζεται.
Και να μη θεωρεί ότι μια αποτυχία λέει ολόκληρη την αλήθεια για το ποιος είναι.
Ίσως λοιπόν δίπλα στο:
«Τι γνωρίζει όταν αποφοιτά;»
να χρειάζεται να βάλουμε και μια άλλη ερώτηση:
«Τι μπορεί να κάνει όταν συναντήσει κάτι που δεν γνωρίζει;»
Και υπάρχει κάτι ακόμη.
Το παιδί δεν είναι ένα μελλοντικό βιογραφικό.
Δεν υπάρχει μόνο για να προετοιμαστεί για την αγορά εργασίας του 2040.
Χρειάζεται παιχνίδι.
Περιέργεια.
Σχέσεις.
Χρόνο που δεν έχει προκαθορισμένο αποτέλεσμα.
Προετοιμάζεται για μια ζωή.
Η εργασία θα είναι σημαντικό μέρος της.
Δεν είναι ολόκληρη η απάντηση.
Το ίδιο ισχύει μέσα στην επιχείρηση.
Ένας νέος επαγγελματίας δεν γίνεται έμπειρος επειδή απλώς πέρασαν δέκα χρόνια.
Γίνεται έμπειρος επειδή αντιμετώπισε προβλήματα, έκανε λάθη, είδε συνέπειες, πήρε ανατροφοδότηση, παρατήρησε πιο έμπειρους ανθρώπους και κάποια στιγμή άρχισε να διακρίνει μοτίβα που στην αρχή δεν έβλεπε.
Τι γίνεται όταν μεγάλο μέρος των πρώτων εργασιών αυτής της διαδρομής αναλαμβάνει η ΤΝ;
Δεν είναι λόγος να κρατήσουμε τεχνητά παλιές εργασίες.
Είναι λόγος να ξανασχεδιάσουμε τη μάθηση.
Η ΤΝ μπορεί να δώσει στον νέο επαγγελματία πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες.
Κάποιος όμως πρέπει να σχεδιάσει και τις εμπειρίες μέσα από τις οποίες θα αποκτήσει κρίση.
Να προσπαθήσει πριν δει την πρόταση.
Να συγκρίνει.
Να εξηγήσει μια διαφωνία.
Να συμμετέχει σε αποφάσεις με πραγματικές συνέπειες.
Και μετά να επιστρέψει στο αποτέλεσμα.
Διαφορετικά υπάρχει ένα ενδεχόμενο που αξίζει να πάρουμε σοβαρά:
να δημιουργήσουμε ανθρώπους εξαιρετικά ικανούς να παράγουν αποτελέσματα με την ΤΝ, αλλά λιγότερο ικανούς να καταλάβουν τι συμβαίνει όταν το σύστημα κάνει λάθος.
Δεν γνωρίζουμε αν αυτό θα συμβεί.
Αλλά είναι αρκετά σημαντικό ώστε να μη σχεδιάσουμε σαν να αποκλείεται.
Και για μια επιχείρηση αυτό δημιουργεί μια νέα ευθύνη.
Αν αυτοματοποιήσει τις εργασίες μέσα από τις οποίες παλαιότερα αποκτούσαν εμπειρία οι νέοι άνθρωποι, πρέπει να αναρωτηθεί:
Πού θα δημιουργείται τώρα η κρίση;
Δεν είναι μόνο ζήτημα ανθρώπινου δυναμικού.
Είναι ζήτημα μελλοντικής ικανότητας του ίδιου του οργανισμού.
Κάπου εδώ η συζήτηση για τις «δεξιότητες του μέλλοντος» γίνεται πολύ μικρή για το πραγματικό θέμα.
Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο εγκέφαλος.
Δεν είναι μόνο ένα σύνολο δεξιοτήτων.
Δεν είναι βιογραφικό.
Χωρίς σώμα δεν υπάρχει ενέργεια.
Χωρίς νοητική συγκρότηση, η πληροφορία δεν γίνεται κατανόηση.
Χωρίς συναισθηματική ωριμότητα, ο φόβος μπορεί να γίνει ο πραγματικός οδηγός της απόφασης.
Χωρίς σχέσεις και εμπιστοσύνη, ακόμη και οι πιο ικανοί άνθρωποι δυσκολεύονται να συνεργαστούν.
Και χωρίς αξίες, νόημα και σκοπό, ακόμη και η μεγαλύτερη δυνατότητα δεν γνωρίζει προς τα πού πρέπει να κατευθυνθεί.
Αυτές είναι, για μένα, πέντε αλληλένδετες διαστάσεις της ανθρώπινης εξέλιξης:
η σωματική,
η νοητική,
η συναισθηματική,
η κοινωνική,
και η πνευματική ή υπαρξιακή.
Δεν είναι πέντε ακόμη υποχρεώσεις.
Είναι μια υπενθύμιση ότι η ανάπτυξη ενός μέρους μας δεν ισοδυναμεί με την εξέλιξη ολόκληρου του ανθρώπου.
Και όσο πιο ψηφιακός γίνεται ο κόσμος, τόσο περισσότερο χρειάζεται να θυμόμαστε κάτι πολύ απλό:
ο άνθρωπος παραμένει ολόκληρος.
Αυτό ισχύει για τον άνθρωπο.
Ισχύει όμως και για έναν οργανισμό.
Μια επιχείρηση μπορεί να έχει αποθηκευμένες όλες τις αναφορές, τα πρακτικά συναντήσεων, τα έργα και τα «μαθήματα που αντλήθηκαν».
Και τρία χρόνια αργότερα να επαναλαμβάνει σχεδόν το ίδιο λάθος.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν είχε την πληροφορία.
Την είχε.
Δεν κατάφερε να τη μετατρέψει σε καλύτερη επόμενη απόφαση.
Η πληροφορία δεν είναι μάθηση.
Και η εμπειρία δεν γίνεται αυτόματα σοφία μόνο και μόνο επειδή συνέβη.
Μάθηση υπάρχει όταν κάτι αλλάζει στον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνουμε, αποφασίζουμε ή ενεργούμε.
Και οργανωσιακή μάθηση υπάρχει όταν αυτό που έμαθε ένας άνθρωπος, μια ομάδα ή ένα έργο μπορεί να επηρεάσει την επόμενη σχετική απόφαση.
Εδώ η ΤΝ μπορεί να προσφέρει τεράστια αξία.
Όχι μόνο ως μηχανή παραγωγής απαντήσεων.
Αλλά ως συνεργάτης στη μνήμη, στη σύνδεση και στην επαναχρησιμοποίηση της γνώσης.
Ένας οργανισμός που έχει ΤΝ παντού αλλά δεν μετατρέπει την εμπειρία του σε καλύτερη επόμενη απόφαση δεν έχει γίνει απαραίτητα πιο σοφός.
Μπορεί απλώς να έγινε γρηγορότερος.
Κάπου εδώ, μετά από χρόνια δουλειάς με ανθρώπους, επιχειρήσεις και αλλαγές, άρχισα να βλέπω την εξέλιξη όχι σαν μια ευθεία γραμμή αλλά σαν έναν κύκλο.
Παρατήρηση → Επίγνωση → Μάθηση → Απόφαση → Δράση → Ανατροφοδότηση → Εξέλιξη
Αυτή είναι η λογική της δMethod™.
Παρατηρώ τι πραγματικά συμβαίνει.
Όχι μόνο τι θα ήθελα να συμβαίνει.
Καταλαβαίνω τι σημαίνει αυτό για εμένα ή για το σύστημα στο οποίο βρίσκομαι.
Μαθαίνω κάτι που δεν είχα πριν — γνώση, ικανότητα, διαφορετική κατανόηση ή ίσως την τόλμη να αφήσω πίσω μια βεβαιότητα που δεν ισχύει πλέον.
Κάποια στιγμή αποφασίζω.
Η απόφαση γίνεται δράση.
Και τότε έρχεται το σημείο που συχνά παραλείπουμε:
κοιτάζω τι συνέβη πραγματικά.
Όχι τι ήθελα να συμβεί.
Όχι τι περίμενα.
Τι συνέβη.
Αν αυτό που έμαθα αλλάξει ουσιαστικά την επόμενη δυνατότητά μου — ίσως ακόμη και τον στόχο που θεωρώ ότι αξίζει να επιδιώξω — τότε έχει συμβεί εξέλιξη.
Και ο κύκλος αρχίζει ξανά.
Γιατί η εξέλιξη δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα.
Και αυτή η πραγματικότητα χρειάζεται ξανά Παρατήρηση.
Η ΤΝ μπορεί να ενισχύσει σχεδόν όλα τα σημεία αυτού του κύκλου.
Να επεξεργαστεί περισσότερα δεδομένα.
Να υποστηρίξει τη μάθηση.
Να εξετάσει εναλλακτικές.
Να βοηθήσει στην απόφαση.
Να εκτελέσει εξουσιοδοτημένες εργασίες.
Να παρακολουθήσει αποτελέσματα.
Να διατηρήσει μνήμη.
Αλλά ο στόχος δεν είναι να αυτοματοποιήσουμε τον άνθρωπο έξω από τον κύκλο.
Είναι να χρησιμοποιήσουμε την ΤΝ ώστε άνθρωποι και οργανισμοί να μπορούν να μαθαίνουν καλύτερα.
Γιατί αν δεν ξέρεις τι θέλεις να εξελίξεις, περισσότερη τεχνολογία απλώς κάνει γρηγορότερο αυτό που ήδη κάνεις.
Και εδώ η συζήτηση φτάνει φυσικά στο επίπεδο της ηγεσίας.
Μια χώρα που θέλει να πάρει σοβαρά την εποχή της ΤΝ χρειάζεται τεχνολογική στρατηγική.
Υποδομές.
Επενδύσεις.
Έρευνα.
Κανόνες.
Ασφάλεια.
Καινοτομία.
Αλλά δίπλα σε αυτά υπάρχει μια ερώτηση που θεωρώ εξίσου σημαντική:
Ποια είναι η στρατηγική μας για τον άνθρωπο στην εποχή της ΤΝ;
Πώς θα μαθαίνει ένας άνθρωπος σε όλη τη διάρκεια της ζωής του;
Πώς θα περνά από έναν ρόλο στον επόμενο χωρίς κάθε φορά να μηδενίζει όσα έχτισε;
Πώς θα αποκτούν οι νέοι πραγματική κρίση όταν μέρος της πρώτης επαγγελματικής εμπειρίας αυτοματοποιείται;
Πώς θα ξέρουμε αν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα δημιούργησε πραγματική δυνατότητα και όχι απλώς συμμετοχή;
Πώς θα ξέρουμε αν η ΤΝ σε μια δημόσια υπηρεσία βελτίωσε πράγματι τη ζωή του ανθρώπου ή απλώς μείωσε τον χρόνο ολοκλήρωσης μιας διαδικασίας;
Πώς θα προστατεύσουμε την ανθρώπινη αυτενέργεια εκείνων που επηρεάζονται περισσότερο από συστήματα που οι ίδιοι δεν σχεδίασαν;
Και κυρίως:
πώς θα ξέρουμε αν η τεχνολογική μας πρόοδος μεγαλώνει μαζί με την ανθρώπινη δυνατότητα να συμμετέχει σε αυτήν;
Δεν υπάρχει μία πολιτική απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα.
Ούτε όλες οι κοινωνίες θα επιλέξουν τις ίδιες ισορροπίες.
Και δεν θεωρώ ότι μια φιλοσοφία ανθρώπινης εξέλιξης πρέπει να αποφασίζει για τους ανθρώπους τι είδους ζωή οφείλουν να ζήσουν.
Το αντίθετο.
Ο σκοπός της οφείλει να είναι η διεύρυνση της ικανότητάς τους να καταλαβαίνουν, να επιλέγουν, να συμμετέχουν και να δημιουργούν τη δική τους κατεύθυνση.
Human Evolution δεν σημαίνει να σχεδιάσουμε τον «σωστό άνθρωπο» για την εποχή της ΤΝ.
Σημαίνει να δημιουργήσουμε περισσότερες συνθήκες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι μπορούν να είναι πραγματικοί φορείς της δικής τους ζωής.
Αυτό είναι τεράστια διαφορά.
Αν η ΤΝ αυξήσει θεαματικά την παραγωγικότητα, θα έχουμε πετύχει κάτι σημαντικό.
Αλλά δεν θα έχουμε απαντήσει ακόμη σε όλα.
Τι θα γίνει με τον χρόνο που απελευθερώνεται;
Ποιος θα συμμετέχει στην αξία που δημιουργείται;
Τι θα γίνει με τους ανθρώπους των οποίων ο ρόλος αλλάζει;
Τι θα γίνει με την εκπαίδευση;
Τι θα γίνει με την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε, να αποφασίζουμε, να σχετιζόμαστε και να συμμετέχουμε;
Δεν υπάρχει μία απάντηση.
Υπάρχει όμως μια διάκριση που θεωρώ σημαντική:
Περισσότερη δυνατότητα δεν είναι από μόνη της περισσότερη πρόοδος.
Η πρόοδος αρχίζει όταν αυτή η δυνατότητα μετατρέπεται σε κάτι που βελτιώνει πραγματικά τη ζωή που ζούμε και την ικανότητά μας να τη διαμορφώνουμε.
Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να κοιτάζουμε όχι μόνο τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία.
Αλλά και τι κάνει σε εμάς όταν τη χρησιμοποιούμε.
Μας κάνει περισσότερο ικανούς ή περισσότερο εξαρτημένους;
Μας βοηθά να σκεφτούμε καλύτερα ή μας επιτρέπει να αποφεύγουμε τη σκέψη;
Μας απελευθερώνει χρόνο;
Και αν ναι, σε τι επιστρέφει αυτός ο χρόνος;
Σε δημιουργία;
Σε μάθηση;
Σε φροντίδα;
Σε σχέση;
Σε μια καλύτερη ζωή;
Ή απλώς σε ακόμη μεγαλύτερη απαίτηση παραγωγής;
Αυτές δεν είναι ερωτήσεις εναντίον της προόδου.
Είναι ερωτήσεις για την κατεύθυνσή της.
Αν κοιτάξω όλα αυτά μαζί, βλέπω τελικά το ίδιο πρόβλημα να εμφανίζεται με διαφορετικές μορφές.
Στο παιδί, είναι το χάσμα ανάμεσα στην πρόσβαση στην απάντηση και στην ικανότητα να την κρίνει.
Στον νέο επαγγελματία, ανάμεσα στην παραγωγικότητα που του δίνει η ΤΝ και στην εμπειρία μέσα από την οποία θα χτίσει κρίση.
Στον άνθρωπο των 50 ή των 60, ανάμεσα στην ταχύτητα με την οποία αλλάζει η αγορά και στην πραγματική δυνατότητα να μεταφέρει τη ζωή και την εμπειρία του σε κάτι καινούργιο.
Στον οργανισμό, ανάμεσα στη συσσώρευση πληροφορίας και στην πραγματική μάθηση.
Στο κράτος, ανάμεσα στην τεχνολογική ετοιμότητα και στην ικανότητα ανθρώπων και θεσμών να εξελίσσονται.
Και τελικά μέσα στον καθένα μας, ανάμεσα στο αυξανόμενο «μπορώ» και στην ωριμότητα του «γιατί» και του «πρέπει».
Αυτό είναι το Χάσμα Ανθρώπινης Εξέλιξης που βλέπω κάτω από μεγάλο μέρος της συζήτησης για την ΤΝ.
Και αυτό είναι το χάσμα που, για μένα, καλείται να μικρύνει το Human Evolution in the AI Age.
Όχι σταματώντας την τεχνολογική εξέλιξη.
Αλλά βοηθώντας την ανθρώπινη εξέλιξη να μη μείνει πίσω.
Δεν είναι μια θεωρία για το πώς ο άνθρωπος θα νικήσει την ΤΝ.
Δεν με ενδιαφέρει αυτός ο αγώνας.
Δεν είναι μια προσπάθεια να προστατεύσουμε κάθε σημερινό επάγγελμα, κάθε σημερινό τρόπο εργασίας ή κάθε σημερινή βεβαιότητα.
Και δεν είναι ένα σύστημα που λέει στους ανθρώπους ποιοι πρέπει να γίνουν.
Είναι μια φιλοσοφία που ξεκινά από μια διαφορετική ερώτηση:
Πώς αυξάνουμε την ανθρώπινη ικανότητα να κατανοεί, να μαθαίνει, να επιλέγει, να δημιουργεί, να σχετίζεται και να αναλαμβάνει ευθύνη μέσα σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογική δυνατότητα αυξάνεται διαρκώς;
Να χρησιμοποιούμε τη μηχανική νοημοσύνη για να διευρύνουμε τη δυνατότητά μας χωρίς να μικραίνουμε την ανθρώπινη αυτενέργεια.
Να μαθαίνουμε περισσότερα χωρίς να σταματάμε να σκεφτόμαστε.
Να αυτοματοποιούμε περισσότερα χωρίς να εξαφανίζουμε τη λογοδοσία.
Να γινόμαστε περισσότερο ικανοί χωρίς να χάνουμε την κατεύθυνσή μας.
Να μπορούμε να αλλάζουμε χωρίς κάθε αλλαγή να σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τον εαυτό μας.
Και να θυμόμαστε ότι όσο μεγαλύτερη γίνεται η δύναμη που έχουμε στη διάθεσή μας, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η ευθύνη να εξετάζουμε τι θέλουμε να κάνουμε με αυτήν.
Εδώ τοποθετώ και τον δικό μου ρόλο ως Human Evolution Mentor in the AI Age.
Όχι ως άνθρωπο που γνωρίζει το μέλλον.
Δεν το γνωρίζω.
Ούτε ως κάποιον που έχει έτοιμες απαντήσεις για τη ζωή του άλλου.
Αλλά ως άνθρωπο που θέλει να δουλέψει πάνω στην ικανότητα εξέλιξης.
Να βοηθά ανθρώπους και οργανισμούς να βλέπουν καθαρότερα τι αλλάζει.
Να καταλαβαίνουν τι σημαίνει.
Να μαθαίνουν.
Να αποφασίζουν.
Να δρουν.
Να ακούν την πραγματικότητα.
Και να χρησιμοποιούν αυτό που έμαθαν για να συναντήσουν καλύτερα αυτό που έρχεται μετά.
Κάποτε θα κοιτάξουμε πίσω σε αυτή την εποχή.
Θα γνωρίζουμε πόσο ισχυρές έγιναν οι μηχανές μας.
Θα γνωρίζουμε ποιες δουλειές άλλαξαν, ποιες νέες δυνατότητες δημιουργήθηκαν και πόσα πράγματα μπορέσαμε να κάνουμε που προηγουμένως δεν μπορούσαμε.
Και ίσως τότε αξίζει να έχουμε μια ακόμη απάντηση.
Τι συνέβη σε εμάς καθώς έγιναν όλα αυτά;
Μάθαμε περισσότερο επειδή είχαμε περισσότερη γνώση;
Αποκτήσαμε καλύτερη κρίση επειδή είχαμε καλύτερες αναλύσεις;
Χρησιμοποιήσαμε τον χρόνο που κερδίσαμε για μια καλύτερη ζωή;
Δώσαμε σε περισσότερους ανθρώπους τη δυνατότητα να συμμετέχουν στο μέλλον;
Μείναμε φορείς των επιλογών και της ευθύνης μας;
Δεν γνωρίζω πώς θα απαντήσουμε.
Αλλά πιστεύω ότι αυτή είναι η άλλη μεγάλη δουλειά της εποχής μας.
Όχι μόνο να κάνουμε τις μηχανές περισσότερο ικανές.
Να εξελίξουμε και την ικανότητά μας να ζούμε μαζί με τη δύναμη που δημιουργούμε.
Γιατί όσο μεγαλώνει το «μπορώ», τόσο περισσότερο χρειάζεται να ωριμάζει το «γιατί» και το «πρέπει».
Και ίσως, τελικά, το πραγματικό μέτρο αυτής της εποχής να μην είναι μόνο πόσο μακριά έφτασε η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Να είναι και ποιοι άνθρωποι γίναμε εμείς καθώς τη φτάναμε εκεί.
Γιώργος Δεληκώστας
Human Evolution Mentor in the AI Age
Founder of δMethod™ & Delikostas Human–AI Learning System™
