Η πληροφορία δεν είναι γνώση

Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach

Ένας πατέρας ήρθε στη συνεδρία με ένα τετράδιο γεμάτο σημειώσεις. Είχε διαβάσει δεκάδες άρθρα, είχε δει βίντεο, είχε ακούσει podcast για το πώς να μιλήσει στον έφηβο γιο του.

Νεαρός πατέρας μελετά σημειώσεις και πληροφορίες μπροστά στον υπολογιστή, ενώ ο έφηβος γιος του κάθεται στο βάθος του δωματίου.

«Ξέρω τα πάντα για το θέμα», μου είπε. «Και όμως, όταν βρίσκομαι μπροστά του, δεν ξέρω τι να κάνω».

Είχε συγκεντρώσει πληροφορίες. Πολλές πληροφορίες.

Του έλειπε όμως κάτι διαφορετικό.

Η δυνατότητα να τις μετατρέψει σε κατανόηση και να τις αξιοποιήσει μέσα στη δική του πραγματικότητα.

Ζούμε σε μια εποχή όπου μπορούμε να αναζητήσουμε σχεδόν οτιδήποτε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Έχουμε πρόσβαση σε βιβλία, έρευνες, άρθρα, βίντεο, απόψεις ειδικών και εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης που μπορούν να οργανώσουν τεράστιες ποσότητες πληροφοριών.

Κι όμως, η πρόσβαση σε περισσότερες απαντήσεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κατανοούμε καλύτερα τις ερωτήσεις μας.

Πληροφορία, γνώση, σοφία

Αξίζει να ξεχωρίσουμε τρεις έννοιες που συχνά χρησιμοποιούμε σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα.

Η πληροφορία είναι το υλικό που έχουμε στη διάθεσή μας. Τα δεδομένα, οι περιγραφές, οι εξηγήσεις, οι διαφορετικές απόψεις.

Η γνώση δημιουργείται όταν αρχίζουμε να κατανοούμε αυτό το υλικό, να το συνδέουμε με όσα ήδη γνωρίζουμε και να αναγνωρίζουμε τι σημαίνει μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο.

Η σοφία πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα. Συνδέεται με την ικανότητα να αξιοποιούμε όσα γνωρίζουμε με κρίση, επίγνωση των συνεπειών και κατανόηση της ανθρώπινης πραγματικότητας.

Δεν πρόκειται για τρία απολύτως ξεχωριστά στάδια. Είναι όμως μια χρήσιμη διάκριση για να καταλάβουμε κάτι σημαντικό.

Μπορούμε να διαθέτουμε πολλές πληροφορίες χωρίς να έχουμε κατανοήσει πραγματικά το αντικείμενό τους.

Μπορούμε να γνωρίζουμε μια θεωρία χωρίς να μπορούμε να την εφαρμόσουμε.

Και μπορούμε να έχουμε αρκετές γνώσεις, αλλά να δυσκολευόμαστε να αποφασίσουμε ποια είναι κατάλληλη για τη συγκεκριμένη στιγμή.

Ο πατέρας της ιστορίας γνώριζε δεκάδες συμβουλές για την επικοινωνία με τους εφήβους.

Αυτό που δυσκολευόταν να αναγνωρίσει ήταν τι χρειαζόταν εκείνη τη στιγμή ο δικός του γιος.

Όταν η πολλή πληροφορία μας δυσκολεύει

Η αναζήτηση πληροφοριών μπορεί να μας βοηθήσει να πάρουμε καλύτερες αποφάσεις.

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η ποσότητα γίνεται τόσο μεγάλη, ώστε δυσκολευόμαστε να την επεξεργαστούμε.

Για κάθε άποψη βρίσκουμε μια διαφορετική. Για κάθε συμβουλή μια εξαίρεση. Για κάθε πιθανή απόφαση μια ακόμη πληροφορία που θεωρούμε ότι πρέπει να εξετάσουμε.

Και έτσι συνεχίζουμε να αναζητούμε.

Όχι απαραίτητα επειδή χρειαζόμαστε περισσότερη γνώση, αλλά επειδή δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε ότι κάποια στιγμή θα χρειαστεί να αποφασίσουμε χωρίς να γνωρίζουμε τα πάντα.

Η αναζήτηση μπορεί τότε να γίνει ένας τρόπος αναβολής.

Ο πατέρας είχε διαβάσει τόσα πολλά, ώστε είχε αρχίσει να αμφισβητεί κάθε αυθόρμητη αντίδρασή του.

Αναρωτιόταν συνεχώς αν θα χρησιμοποιούσε τις σωστές λέξεις, αν θα έκανε το σωστό βήμα, αν υπήρχε κάποια καλύτερη προσέγγιση που δεν είχε ακόμη ανακαλύψει.

Και όσο περισσότερο προσπαθούσε να βρει την τέλεια απάντηση, τόσο δυσκολότερο γινόταν να ξεκινήσει μια απλή συζήτηση.

Δεν σημαίνει ότι η ενημέρωση είναι περιττή.

Σημαίνει ότι χρειάζεται να αναγνωρίζουμε πότε η αναζήτηση μας βοηθά και πότε αρχίζει να αντικαθιστά τη δράση.

Η κρίση είναι σημαντικότερη από την ποσότητα

Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι εύκολα προσβάσιμη, η ικανότητα να την αξιολογούμε αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Δεν αρκεί να βρίσκουμε γρήγορα μια απάντηση.

Χρειάζεται να αναρωτιόμαστε από πού προέρχεται, πόσο αξιόπιστη είναι, αν υποστηρίζεται από στοιχεία και αν ταιριάζει πραγματικά στο ζήτημα που αντιμετωπίζουμε.

Ένα άρθρο μπορεί να είναι καλογραμμένο χωρίς να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο.

Μια άποψη μπορεί να ακούγεται πειστική χωρίς να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Και μια συμβουλή μπορεί να είναι χρήσιμη για κάποιον άνθρωπο, αλλά ακατάλληλη για κάποιον άλλον.

Η προσωπική κρίση μάς βοηθά να κάνουμε αυτές τις διακρίσεις.

Να γνωρίζουμε πότε χρειάζεται να αναζητήσουμε περισσότερες πληροφορίες, πότε να απευθυνθούμε σε έναν ειδικό και πότε έχουμε ήδη αρκετά στοιχεία για να κάνουμε ένα προσεκτικό πρώτο βήμα.

Δεν είναι πάντα εύκολο.

Γιατί η αβεβαιότητα αποτελεί μέρος της διαδικασίας.

Και πολλές φορές θα θέλαμε να υπάρχει μια ξεκάθαρη απάντηση που να μας απαλλάσσει από την ευθύνη της επιλογής.

Όμως η προσωπική ανάπτυξη δεν βρίσκεται μόνο στην απόκτηση γνώσεων.

Βρίσκεται και στην ικανότητα να τις αξιοποιούμε μέσα στις πραγματικές συνθήκες της ζωής μας.

Ο αλγόριθμος δεν είναι ουδέτερη βιτρίνα

Υπάρχει και ένας ακόμη παράγοντας που χρειάζεται να έχουμε υπόψη μας.

Όταν αναζητούμε πληροφορίες στο διαδίκτυο, δεν βλέπουμε όλοι απαραίτητα τα ίδια πράγματα.

Οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν συστήματα κατάταξης και προτάσεων που επηρεάζουν ποιο περιεχόμενο εμφανίζεται μπροστά μας.

Ανάλογα με την εφαρμογή, μπορεί να λαμβάνουν υπόψη προηγούμενες αναζητήσεις, ενδιαφέροντα, αλληλεπιδράσεις και άλλους παράγοντες.

Αυτό μπορεί να μας διευκολύνει να βρίσκουμε πληροφορίες που μας ενδιαφέρουν.

Μπορεί όμως και να περιορίζει την ποικιλία όσων βλέπουμε ή να μας εκθέτει επανειλημμένα σε παρόμοιες απόψεις.

Δεν σημαίνει ότι κάθε αλγόριθμος μας απομονώνει από διαφορετικές γνώμες. Ούτε ότι κάθε πλατφόρμα επιδιώκει να επιβεβαιώνει όσα ήδη πιστεύουμε.

Σημαίνει όμως ότι η πληροφορία που εμφανίζεται μπροστά μας δεν αποτελεί πάντοτε μια ουδέτερη ή αντιπροσωπευτική εικόνα της πραγματικότητας.

Γι’ αυτό χρειάζεται να αναπτύξουμε τη συνήθεια της διασταύρωσης.

Να εξετάζουμε ποιος δημοσιεύει μια πληροφορία, ποια στοιχεία παρουσιάζει και αν υπάρχουν άλλες αξιόπιστες πηγές που την επιβεβαιώνουν.

Να ξεχωρίζουμε την είδηση από το σχόλιο και την προσωπική εμπειρία από το γενικό συμπέρασμα.

Και να είμαστε πρόθυμοι να εξετάσουμε ακόμη και πληροφορίες που αμφισβητούν τις δικές μας πεποιθήσεις.

Όχι για να αμφισβητούμε τα πάντα.

Αλλά για να μη θεωρούμε κάτι σωστό μόνο και μόνο επειδή συμφωνεί με όσα ήδη πιστεύουμε.

Η γνώση χρειάζεται να συναντήσει τη ζωή

Επιστρέφοντας στην ιστορία του πατέρα, το πρόβλημα δεν ήταν ότι είχε διαβάσει πολλά.

Ήταν ότι είχε αρχίσει να αντιμετωπίζει την επικοινωνία με τον γιο του σαν ένα πρόβλημα που θα λυνόταν μόλις ανακάλυπτε τη σωστή τεχνική.

Όμως οι ανθρώπινες σχέσεις δεν λειτουργούν με έτοιμες συνταγές.

Μια συμβουλή μπορεί να μας δώσει μια κατεύθυνση. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει την παρατήρηση, την ακρόαση και την κατανόηση του συγκεκριμένου ανθρώπου που έχουμε απέναντί μας.

Χρειάζεται να δοκιμάζουμε όσα μαθαίνουμε, να παρατηρούμε το αποτέλεσμα και να προσαρμόζουμε τη συμπεριφορά μας.

Κάποιες φορές θα κάνουμε λάθη.

Κάποιες άλλες θα ανακαλύψουμε ότι μια θεωρία που μας φαινόταν εξαιρετική δεν λειτουργεί όπως περιμέναμε στη δική μας περίπτωση.

Και αυτό αποτελεί μέρος της μάθησης.

Γιατί η εμπειρία δεν αντικαθιστά την τεκμηριωμένη γνώση.

Μπορεί όμως να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πώς εφαρμόζεται, πού χρειάζεται προσαρμογή και ποιες πλευρές της πραγματικότητας δεν είχαμε ακόμη προσέξει.

Η συστημική ματιά: τι αλλάζει στις πέντε διαστάσεις

Η υπερπληροφόρηση δεν αφορά μόνο τον αριθμό των άρθρων που διαβάζουμε ή των βίντεο που παρακολουθούμε.

Μπορεί να επηρεάζει διαφορετικές πλευρές της καθημερινότητάς μας, που συνδέονται και αλληλεπιδρούν.

Στη νοητική διάσταση, η μεγάλη ποσότητα πληροφοριών μπορεί να δυσκολεύει την επιλογή, την επεξεργασία και την ουσιαστική κατανόηση. Δεν έχει σημασία μόνο πόσα γνωρίζουμε, αλλά και αν μπορούμε να οργανώσουμε τη σκέψη μας, να αξιολογήσουμε τα στοιχεία και να καταλήξουμε σε χρήσιμα συμπεράσματα.

Στη συναισθηματική διάσταση, η αίσθηση ότι υπάρχει συνεχώς κάτι ακόμη που πρέπει να μάθουμε μπορεί να δημιουργεί ανησυχία και ανασφάλεια. Ιδιαίτερα όταν πιστεύουμε ότι μια λανθασμένη επιλογή θα μπορούσε να αποφευχθεί αν είχαμε αναζητήσει λίγο περισσότερο.

Στην κοινωνική διάσταση, η εύκολη πρόσβαση στην πληροφορία μπορεί να εμπλουτίζει την επικοινωνία μας, αλλά και να δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι γνωρίζουμε αρκετά για κάθε θέμα. Όταν η συζήτηση μετατρέπεται σε ανταγωνισμό απόψεων και πηγών, χάνεται η ευκαιρία να ακούσουμε και να κατανοήσουμε πραγματικά τον άλλον.

Στην πνευματική διάσταση, αναδεικνύεται η σημασία της προσωπικής κρίσης και της σύνδεσης με τις αξίες μας. Χρειάζεται να αναρωτιόμαστε όχι μόνο τι είναι διαθέσιμο ή δημοφιλές, αλλά και τι έχει ουσιαστικό νόημα για εμάς, ποια γνώση εξυπηρετεί τους στόχους μας και πώς θέλουμε να την αξιοποιήσουμε.

Στη σωματική διάσταση, η πολύωρη αναζήτηση πληροφοριών μπροστά σε οθόνες μπορεί να περιορίζει την κίνηση και να επιβαρύνει την οπτική μας άνεση. Η μάθηση χρειάζεται να συνυπάρχει με τη φροντίδα του σώματος, τον ύπνο και την ξεκούραση.

Οι πέντε διαστάσεις δεν λειτουργούν ανεξάρτητα.

Η δυσκολία λήψης μιας απόφασης μπορεί να δημιουργεί συναισθηματική ένταση. Αυτή η ένταση μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο που επικοινωνούμε. Και η συνεχής ενασχόληση με την αναζήτηση απαντήσεων μπορεί να περιορίζει τον χρόνο που αφιερώνουμε στην προσωπική μας ζωή.

Γι’ αυτό η συνειδητή διαχείριση της πληροφορίας δεν είναι μόνο ζήτημα καλύτερης οργάνωσης.

Είναι ζήτημα αυτοπαρατήρησης, κριτικής σκέψης και συνειδητής δράσης.

Στο τέλος, ο πατέρας έκλεισε το τετράδιο.

Από όλες τις συμβουλές που είχε συγκεντρώσει, αποφάσισε να κρατήσει μία.

Να ακούει περισσότερο από όσο μιλά.

Δεν άλλαξαν όλα από την πρώτη ημέρα. Χρειάστηκε προσπάθεια, χρόνος και επανάληψη.

Σταδιακά, όμως, άρχισε να επικοινωνεί διαφορετικά με τον γιο του.

Η πληροφορία που είχε διαβάσει απέκτησε επιτέλους μια θέση στην καθημερινή του συμπεριφορά.

Και εκεί άρχισε να μετατρέπεται σε προσωπική γνώση.

Εν κατακλείδι

Την επόμενη φορά που θα αναζητήσεις πληροφορίες για ένα θέμα, δοκίμασε να ξεκινήσεις με μια απλή ερώτηση:

«Τι ακριβώς χρειάζεται να καταλάβω ή να αποφασίσω;»

Έπειτα αναζήτησε λίγες, κατάλληλες και αξιόπιστες πηγές.

Για ένα συνηθισμένο θέμα, μπορείς να ξεκινήσεις με τρεις καλές πηγές και να εξετάσεις αν καλύπτουν τις βασικές σου απορίες.

Δεν είναι ένας απόλυτος αριθμός. Σημαντικά ή σύνθετα ζητήματα μπορεί να απαιτούν περισσότερη διερεύνηση και συμβουλή από κατάλληλους ειδικούς.

Το ζητούμενο είναι να μην αναζητούμε πληροφορίες χωρίς να γνωρίζουμε πότε και γιατί θα σταματήσουμε.

Αφού ολοκληρώσεις την αναζήτηση, κλείσε για λίγο την οθόνη.

Σκέψου τι κατάλαβες, τι παραμένει αβέβαιο και ποιο συμπέρασμα μπορείς να υποστηρίξεις.

Και στη συνέχεια κάνε στον εαυτό σου μια ακόμη ερώτηση:

«Από όλα αυτά, ποιο ένα πράγμα μπορώ να αξιοποιήσω στην καθημερινότητά μου;»

Μπορεί να είναι μια διαφορετική προσέγγιση σε μια συζήτηση. Μια αλλαγή στον τρόπο που οργανώνεις τη δουλειά σου. Μια νέα συνήθεια που θέλεις να δοκιμάσεις.

Κάνε ένα μικρό βήμα.

Παρατήρησε τι συμβαίνει.

Και αν χρειάζεται, επέστρεψε στις πληροφορίες με καινούργια ερωτήματα.

Γιατί η μάθηση δεν ολοκληρώνεται τη στιγμή που διαβάζουμε κάτι.

Συνεχίζεται όταν το επεξεργαζόμαστε, το συνδέουμε με όσα ήδη γνωρίζουμε και ανακαλύπτουμε πώς μπορεί να αξιοποιηθεί.

Μάθε επίσης να δίνεις αξία στη δική σου εμπειρία, χωρίς να τη θεωρείς πάντοτε πιο αξιόπιστη από την τεκμηριωμένη γνώση.

Όσα ζούμε και παρατηρούμε μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο. Χρειάζεται όμως να παραμένουμε ανοιχτοί και σε στοιχεία που μπορεί να μας δείξουν ότι κάπου κάνουμε λάθος.

Η πληροφορία είναι ένα πολύτιμο εργαλείο.

Δεν χρειάζεται να την απορρίψουμε ούτε να σταματήσουμε να αναζητούμε νέες γνώσεις.

Χρειάζεται να της δώσουμε τον χρόνο και τον χώρο να αποκτήσει νόημα.

Γιατί δεν είναι σημαντικό μόνο πόσα πράγματα έχουμε διαβάσει.

Είναι και πόσα από αυτά έχουμε πραγματικά κατανοήσει.

«Δεν μας λείπει η πληροφορία. Μας λείπει ο χρόνος να γίνει δική μας.»

Γιώργος Δεληκώστας
Γιώργος Δεληκώστας

Mentor και Σύμβουλος Συστημικής Επαγγελματικής & Προσωπικής Ανάπτυξης · Human Evolution Mentor in the AI Age. Το delikostas.gr είναι ο χώρος όπου μοιράζομαι όσα μαθαίνω δουλεύοντας με ανθρώπους.

Γνώρισέ με →

Η μέθοδος

Κάθε κείμενο ανήκει σε μια διάσταση του ανθρώπου

Τα άρθρα οργανώνονται στις πέντε διαστάσεις της δMethod™: σωματική, πνευματική, νοητική, συναισθηματική και κοινωνική.

Γνώρισε τη δMethod →    Όλα τα άρθρα →

Ας μιλήσουμε

Αν κάτι από όσα διάβασες σε αφορά, ας το δούμε μαζί

Τα κείμενα ανοίγουν ερωτήματα. Η συνεδρία σε βοηθά να βρεις τις δικές σου απαντήσεις.

Verified by MonsterInsights