Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor/L&B Coach
Υπάρχουν μέρες που ο άνθρωπος δεν νιώθει μόνο πιεσμένος. Νιώθει σαν να έχει μικρύνει η ίδια του η ζωή. Ξυπνά το πρωί, κοιτάζει μπροστά του όσα τον περιμένουν και όλα μοιάζουν να χωρούν μέσα σε ένα στενό κάδρο: αυτή η εκκρεμότητα, αυτή η πίεση, αυτό το βάρος, αυτή η αβεβαιότητα. Σαν να μην υπάρχει πιο πέρα. Σαν το σήμερα να έχει απλωθεί τόσο πολύ μέσα του, που να μοιάζει με ολόκληρη τη ζωή.
Εκείνες τις περιόδους ο άνθρωπος δεν κουράζεται μόνο από αυτά που ζει. Κουράζεται κι από τον τρόπο που αρχίζει να τα βλέπει. Το μυαλό κολλάει στο άμεσο, η ψυχή στενεύει, και ο ορίζοντας μαζεύεται τόσο πολύ, που το παρόν αποκτά μέσα του δυσανάλογη δύναμη. Δεν λέει μόνο «περνάω δύσκολα». Αρχίζει να νιώθει πως όλο του το μέσα έχει γεμίσει από αυτή τη δυσκολία.
Εκεί ακριβώς χρειάζεται η προοπτική.
Η προοπτική δεν είναι άρνηση της δυσκολίας. Δεν είναι να κάνεις πως δεν υπάρχει πίεση. Δεν είναι να ωραιοποιείς αυτό που σε πονάει. Είναι να μπορείς να βάζεις αυτό που ζεις τώρα μέσα σε ένα μεγαλύτερο πλαίσιο. Να θυμάσαι ότι αυτό που περνάς είναι αληθινό, αλλά δεν είναι ολόκληρη η ζωή σου. Δεν είναι όλο το μέλλον σου. Δεν είναι όλη η διαδρομή σου. Και μόνο αυτή η εσωτερική μετατόπιση μπορεί να αλλάξει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο στέκεσαι απέναντι στη δυσκολία.
Το πρώτο που κάνει η προοπτική είναι ότι σπάει την απόλυτη δύναμη της στιγμής. Όταν ο άνθρωπος τη χάνει, το παρόν γίνεται τεράστιο. Σαν να μην υπάρχει μετά. Σαν ό,τι συμβαίνει σήμερα να έχει δικαίωμα να αποφασίσει για όλο το αύριο. Η προοπτική έρχεται και ανοίγει λίγο χώρο. Δεν αφαιρεί το βάρος, αλλά δεν το αφήνει να καταλάβει όλο το εσωτερικό πεδίο.
Το δεύτερο είναι ότι βοηθά τον άνθρωπο να μη μπερδεύει μια δύσκολη περίοδο με τη μορφή της ζωής του. Αυτή είναι μία από τις πιο σιωπηλές παγίδες. Κάτι κρατά καιρό, κάτι πιέζει, κάτι δεν αλλάζει εύκολα, και σιγά σιγά ο άνθρωπος αρχίζει να λέει μέσα του: «Έτσι θα είναι πάντα». Εκεί δεν βαραίνει μόνο η πραγματικότητα. Βαραίνει και η ερμηνεία της. Και πολλές φορές η ερμηνεία κουράζει περισσότερο από το ίδιο το γεγονός. Η προοπτική προστατεύει ακριβώς από αυτό: από τη στιγμή που το προσωρινό ντύνεται μέσα μας σαν μόνιμο.
Το τρίτο είναι ότι η προοπτική βοηθά να αντέχεις διαφορετικά. Όχι θεαματικά. Όχι ηρωικά. Πιο ήρεμα, πιο ώριμα, πιο σταθερά. Γιατί όταν ξέρεις μέσα σου ότι αυτό που ζεις τώρα δεν είναι όλο, τότε δεν νιώθεις τόσο φυλακισμένος στη στιγμή. Παίρνεις λίγο αέρα. Περιμένεις χωρίς να διαλύεσαι. Κάνεις ένα μικρό βήμα χωρίς να αισθάνεσαι ότι από αυτό εξαρτάται όλη σου η ζωή. Αυτή η διαφορά είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο φαίνεται.
Το τέταρτο είναι ότι η προοπτική ξανανοίγει το μέλλον μέσα από μικρές ερωτήσεις. Πολλές φορές ο άνθρωπος περιμένει πρώτα μια μεγάλη λύση για να νιώσει καλύτερα. Δεν χρειάζεται πάντα αυτό. Καμιά φορά χρειάζεται πρώτα μια ερώτηση που να ανοίξει λίγο τον εσωτερικό του χώρο. «Αυτό που ζω τώρα θα είναι έτσι για πάντα;» «Μήπως έχω αρχίσει να βλέπω μόνο το βάρος και όχι όλο το πεδίο;» «Ποιο είναι το επόμενο μικρό βήμα και όχι όλη η τελική λύση;» Το μέλλον, πολλές φορές, δεν ανοίγει πρώτα με μια απάντηση. Ανοίγει πρώτα με μια διαφορετική ματιά.
Και το πέμπτο είναι ότι η προοπτική αλλάζει την εσωτερική στάση του ανθρώπου. Όταν ξαναβρίσκεται, δεν λύνονται μαγικά όλα. Δεν εξαφανίζεται η πίεση. Δεν γίνεται εύκολη η ζωή. Μειώνεται όμως ο εσωτερικός πανικός. Επιστρέφει λίγη υπομονή. Επιστρέφει μια πιο ήρεμη σχέση με το αύριο. Ο άνθρωπος δεν λέει πια τόσο εύκολα «τελείωσαν όλα». Μπορεί να πει: «Δεν είναι εύκολο αυτό που περνάω, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει δρόμος». Αυτή η μετατόπιση δεν είναι μικρή. Είναι μορφή ψυχικής και νοητικής αντοχής.
Γιατί τελικά αυτό είναι η προοπτική: μια εσωτερική δύναμη που κρατά ανοιχτό τον χώρο όταν το παρόν πάει να τον κλείσει. Είναι ψυχική αντοχή, γιατί βοηθά τον άνθρωπο να μη σωριάζεται κάτω από το βάρος της στιγμής. Και είναι νοητική αντοχή, γιατί δεν τον αφήνει να ταυτίσει το τώρα με το για πάντα. Του θυμίζει ότι η στενότητα της στιγμής δεν είναι ολόκληρη η αλήθεια της ζωής του.
Εδώ έχει σημασία και το μεγαλύτερο πλαίσιο. Ο άνθρωπος δεν χάνει την προοπτική του μόνο επειδή σκέφτεται αρνητικά. Τη χάνει συχνά επειδή ζει μέσα σε περιβάλλοντα που τον στριμώχνουν διαρκώς στο άμεσο. Σχέσεις γεμάτες πίεση, σπίτια με ένταση, δουλειές χωρίς ανάσα, κλίματα συνεχούς επιβάρυνσης μικραίνουν τον ορίζοντα. Σαν να του μαθαίνουν, λίγο λίγο, να κοιτά μόνο αυτό που πρέπει να αντέξει σήμερα. Και αντίστροφα, άνθρωποι και πλαίσια που του θυμίζουν ότι αυτό που ζει δεν είναι όλη του η ζωή, κρατούν ανοιχτό μέσα του το μέλλον. Γι’ αυτό η προοπτική δεν είναι μόνο ατομική ικανότητα. Είναι και θέμα πλαισίου, σχέσεων, καθημερινού κλίματος.
Ίσως, λοιπόν, σήμερα το πιο ουσιαστικό να μην είναι να ρωτήσει κανείς μόνο «τι με πιέζει;». Ίσως να χρειάζεται να ρωτήσει και κάτι βαθύτερο: «Μήπως αυτό που ζω τώρα έχει στενέψει μέσα μου περισσότερο απ’ όσο πρέπει όλον τον ορίζοντά μου;» Γιατί από αυτή την ερώτηση μπορεί να αρχίσει να ξανανοίγει χώρος. Χώρος για ανάσα. Χώρος για σκέψη. Χώρος για αντοχή. Χώρος για το αύριο.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ήσυχο, αλλά και το πιο ουσιαστικό δώρο της προοπτικής: δεν αλλάζει πάντα αμέσως την πραγματικότητα, αλλά αλλάζει τον τρόπο που ο άνθρωπος κατοικεί μέσα σε αυτήν. Και πολλές φορές αυτό είναι το πρώτο που χρειάζεται για να μη χαθεί από μέσα του.
Και ίσως αυτό να αξίζει να κρατήσουμε σήμερα, ήσυχα και καθαρά:
Η προοπτική ανοίγει χώρο μέσα στον άνθρωπο όταν το σήμερα μοιάζει να τον στενεύει.
