Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor/L&B Coach
Κάποιοι άνθρωποι δεν κουβαλούν μόνο το βάρος της ζωής. Κουβαλούν και μια ματιά που έχει μάθει να πηγαίνει πρώτη στο δύσκολο. Πριν ακόμη φανεί ολόκληρη η μέρα, πριν ακόμη ξεδιπλωθεί πλήρως αυτό που συμβαίνει, ο νους έχει ήδη σταθεί στην εκκρεμότητα, στην πίεση, στο πιθανό λάθος, σε εκείνο που μπορεί να στραβώσει. Και έτσι, χωρίς να γίνεται πάντα αντιληπτό, το σκοτεινό παίρνει μέσα τους το πρώτο προβάδισμα.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του αρνητικός. Πολλές φορές σημαίνει ότι έχει μάθει να κοιτά έτσι. Σαν να προσπαθεί να προστατευτεί. Σαν να λέει μέσα του: «Αν δω πρώτα το δύσκολο, ίσως δεν πονέσω τόσο όταν έρθει». Μόνο που αυτή η ματιά, όσο και αν ξεκίνησε σαν άμυνα, σιγά σιγά γίνεται εσωτερική συνήθεια. Και η συνήθεια αυτή κουράζει. Γιατί δεν αφήνει τον άνθρωπο μόνο να βλέπει προσεκτικά. Τον μαθαίνει να περιμένει πρώτα το βάρος.
Εκεί αρχίζει να αποκτά σημασία η αισιοδοξία.
Όχι η επιφανειακή. Όχι η ψεύτικη. Όχι εκείνο το βιαστικό «όλα θα πάνε καλά» που λέγεται για να σκεπάσει την αλήθεια. Η ώριμη αισιοδοξία είναι κάτι πολύ πιο σοβαρό και πολύ πιο ανθρώπινο. Είναι η άσκηση μιας ματιάς που βλέπει τη δυσκολία χωρίς να γονατίζει μπροστά της. Είναι ένας τρόπος να συναντά κανείς τη ζωή χωρίς να παραδίδει στο σκοτεινό όλο το εσωτερικό του πεδίο.
Το πρώτο, λοιπόν, που χρειάζεται είναι να ξεκαθαρίσει τι δεν είναι αισιοδοξία. Δεν είναι άρνηση της δυσκολίας. Δεν είναι εξαναγκασμένο χαμόγελο. Δεν είναι απομάκρυνση από την πραγματικότητα. Γιατί όταν ο άνθρωπος λέει «δεν συμβαίνει τίποτα» ενώ μέσα του ξέρει ότι συμβαίνουν πολλά, δεν γίνεται πιο φωτεινός. Γίνεται λιγότερο αληθινός. Η αληθινή αισιοδοξία αρχίζει όταν μπορεί να πει: «Ναι, αυτό που ζω είναι δύσκολο. Αλλά δεν θα το αφήσω να γίνει η μόνη μου γλώσσα».
Το δεύτερο είναι να αναγνωρίσει ότι η ματιά του έχει εκπαιδευτεί κάπου. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι βλέπουν απλώς “ρεαλιστικά”. Στην πραγματικότητα, πολλές φορές βλέπουν μέσα από μια ματιά μαθημένη στον φόβο, στη ματαίωση, στην πίεση, στη συνεχή επιφυλακή. Δεν συναντούν απλώς την πραγματικότητα. Τη συναντούν μέσα από έναν εσωτερικό φακό που έχει μάθει να μεγεθύνει πρώτα το δύσκολο. Και όταν ο φακός αυτός δουλεύει χρόνια, ο άνθρωπος ξεχνά ότι υπάρχει κι άλλος τρόπος να κοιτάζει.
Το τρίτο είναι να βάζει μια μικρή παύση πριν από τη χειρότερη ερμηνεία. Αυτή η παύση είναι από τις πιο ουσιαστικές μορφές εσωτερικής καλλιέργειας. Γιατί πολλές φορές δεν εξαντλεί τον άνθρωπο μόνο το γεγονός, αλλά η αστραπιαία ταχύτητα με την οποία το μυαλό του το μετατρέπει σε αποτυχία, απειλή ή αδιέξοδο. Μια ανάσα πριν από το συμπέρασμα είναι καμιά φορά αρκετή για να μη γεμίσει όλος ο εσωτερικός χώρος με το χειρότερο σενάριο.
Το τέταρτο είναι να μάθει να ρωτά αλλιώς. Όχι μόνο «τι δεν πάει καλά;», αλλά και «τι παραμένει ζωντανό εδώ;», «τι δεν έχω δει ακόμη;», «ποιο είναι το επόμενο σωστό βήμα;». Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι αφέλεια. Είναι τρόπος να μη μονοπωλεί το αρνητικό ολόκληρη την εσωτερική σκηνή. Είναι ένας τρόπος να ξαναμπαίνει αέρας εκεί όπου το βλέμμα είχε μάθει να κλείνει τα παντζούρια πολύ νωρίς.
Το πέμπτο είναι να δίνει χώρο και σε ό,τι τον στηρίζει. Γιατί ο άνθρωπος που έχει μάθει να βλέπει πρώτα το δύσκολο προσέχει με μεγάλη ένταση ό,τι τον βαραίνει, αλλά σχεδόν αθόρυβα προσπερνά ό,τι τον κρατά. Μια σχέση που παραμένει σταθερή. Μια ήσυχη βοήθεια. Μια στιγμή ανάσας. Μια μικρή χαρά. Μια δυνατότητα που δεν έχει χαθεί. Η αισιοδοξία δεν ζητά να αγνοηθεί το βάρος. Ζητά να μη ζει κανείς σαν να είναι το βάρος η μόνη μορφή της πραγματικότητας.
Γι’ αυτό και η αισιοδοξία είναι άσκηση ματιάς. Δεν έρχεται πάντα αυθόρμητα. Καλλιεργείται. Όπως καλλιεργείται και η απαισιοδοξία, όταν ο άνθρωπος ταΐζει κάθε μέρα μόνο το σκοτεινό. Η διαφορά είναι πως η ώριμη αισιοδοξία δεν λέει ψέματα. Δεν λέει «όλα καλά». Λέει: «υπάρχει δυσκολία, αλλά όχι μόνο δυσκολία». «Υπάρχει βάρος, αλλά όχι μόνο βάρος». «Δεν βλέπω ακόμη καθαρά τα πάντα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει φως».
Εδώ χρειάζεται και μια πολύ σημαντική διάκριση: άλλο η ωριμότητα και άλλο η μόνιμη απαισιοδοξία που έχει ντυθεί σοβαρότητα. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι το να περιμένουν πάντα το χειρότερο είναι ρεαλισμός. Δεν είναι πάντα. Συχνά είναι μια ματιά κουρασμένη, κλειστή, μαθημένη στην απογοήτευση. Η ωριμότητα δεν βλέπει μόνο το πρόβλημα. Βλέπει ολόκληρη την πραγματικότητα. Και μέσα στην πραγματικότητα δεν υπάρχει μόνο φόβος, ματαίωση και δυσκολία. Υπάρχει και δυνατότητα. Υπάρχει και εξέλιξη. Υπάρχει και φως που δεν κάνει θόρυβο, αλλά υπάρχει.
Κι εδώ μπαίνει η συστημική σύνδεση. Η αισιοδοξία δεν είναι μόνο θέμα χαρακτήρα. Τρέφεται ή αποδυναμώνεται και από το περιβάλλον. Από το κλίμα μέσα στο σπίτι. Από τη δουλειά. Από τις σχέσεις. Από το είδος των φράσεων που ακούει ο άνθρωπος κάθε μέρα. Από το αν ζει μέσα σε πλαίσιο που του μαθαίνει διαρκώς να περιμένει το κακό ή μέσα σε πλαίσιο που του αφήνει λίγο αέρα για το πιθανό καλό. Η ματιά δεν χτίζεται σε κενό. Χτίζεται μέσα σε κλίμα.
Γι’ αυτό η αισιοδοξία συνδέεται βαθιά με την ερμηνεία, το συναίσθημα και τη στάση ζωής. Ο τρόπος που ο άνθρωπος ερμηνεύει αυτό που ζει γεννά συναίσθημα. Το συναίσθημα διαμορφώνει τον τρόπο που στέκεται. Και η στάση του επιστρέφει πάλι πίσω και χρωματίζει την ερμηνεία του. Αν μέσα σε αυτόν τον κύκλο κυριαρχεί μόνο το σκοτεινό, τότε ο άνθρωπος μαζεύεται, κλείνει, βαραίνει. Αν όμως αρχίζει να μπαίνει και μια πιο ώριμη, πιο φωτεινή ματιά, τότε αλλάζει σταδιακά ολόκληρος ο εσωτερικός τόνος της ζωής του.
Ίσως, λοιπόν, η ουσιαστική ερώτηση σήμερα να μην είναι μόνο «είμαι αισιόδοξος άνθρωπος;». Ίσως να είναι κάτι πιο βαθύ: «Με ποια ματιά έχω μάθει να συναντώ τη ζωή;» Γιατί εκεί αρχίζει η πραγματική αλλαγή. Όχι με φωνές. Όχι με πίεση. Αλλά με μικρές, σταθερές μετατοπίσεις που μαθαίνουν σιγά σιγά το βλέμμα να μη γονατίζει πάντα πρώτο μπροστά στο σκοτεινό.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ουσιαστικό: η αισιοδοξία δεν έρχεται για να σβήσει τη δυσκολία. Έρχεται για να μην αφήσει τη δυσκολία να σβήσει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος βλέπει τη ζωή του.
Και ίσως αυτό να αξίζει να κρατήσουμε σήμερα:
Η αισιοδοξία αρχίζει όταν ο άνθρωπος μαθαίνει να κοιτάζει τη ζωή χωρίς να παραδίδεται στο σκοτεινό της μέρος.
