Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor/L&B Coach
Υπάρχουν μικρές στιγμές μέσα στη μέρα που δεν τους δίνουμε σχεδόν καμία σημασία. Ένα τηλεφώνημα που δεν θέλεις να σηκώσεις, αλλά το σηκώνεις. Μια κουβέντα στην οποία συμφωνείς πιο εύκολα απ’ όσο θα ήθελες. Μια υποχώρηση που εκείνη την ώρα μοιάζει ασήμαντη, αλλά το βράδυ σου αφήνει μια αίσθηση πως κάπου χάθηκες λίγο από τον εαυτό σου.
Συνήθως, όταν ακούμε τη λέξη ελευθερία, το μυαλό μας πηγαίνει στα μεγάλα. Στα ιστορικά, στα κοινωνικά, στα δικαιώματα, στις συνθήκες ζωής. Όλα αυτά ανήκουν στην έννοιά της. Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά, πολύ πιο ήσυχη, που δεν κάνει θόρυβο. Η πλευρά που φαίνεται στον τρόπο που ζει κανείς την καθημερινότητά του.
Εκεί τα πράγματα γίνονται πιο αληθινά.
Γιατί ο άνθρωπος δεν απομακρύνεται από τον εαυτό του μόνο σε μεγάλες καμπές. Τις περισσότερες φορές απομακρύνεται λίγο λίγο. Σε μικρές κινήσεις που επαναλαμβάνονται. Σε προσαρμογές που μοιάζουν αθώες. Σε λόγια που βγαίνουν από συνήθεια και όχι από εσωτερική καθαρότητα. Μερικές φορές δεν το καταλαβαίνει καν. Νομίζει ότι απλώς προσπαθεί να κρατήσει ισορροπίες, να μη δημιουργήσει ένταση, να μη δυσκολέψει τους άλλους. Κι έτσι η μέρα περνά. Μαζί της περνά και ένα ακόμη μικρό κομμάτι από τη θέση του.
Ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη είναι ότι μπερδεύουμε την ελευθερία με την άνεση ή με την απουσία περιορισμών. Σαν να αρκεί το ότι υπάρχουν επιλογές. Σαν να είναι αρκετό το «μπορώ». Δεν είναι. Γιατί μπορεί κανείς να έχει πολλές δυνατότητες και παρ’ όλα αυτά να κινείται εσωτερικά μέσα σε φόβο, ενοχή ή ανάγκη επιβεβαίωσης. Να κάνει πράγματα χωρίς να τον εμποδίζει κανείς, αλλά να μην έχει πραγματικά συναντήσει αυτό που θέλει, αυτό που αντέχει ή αυτό που τον εκφράζει.
Εκεί αρχίζει να ξεκαθαρίζει το θέμα. Η ελευθερία δεν αφορά μόνο αυτά που σου επιτρέπονται. Αφορά και αυτά που σε κινούν.
Και αυτό δεν είναι πάντα εύκολο να το δει κανείς. Γιατί οι εσωτερικές αιτίες δεν φαίνονται με την πρώτη. Ένα «δεν πειράζει» μπορεί να ακούγεται ευγενικό, αλλά να κρύβει κούραση, παραίτηση ή φόβο. Ένα «όπως νομίζετε» μπορεί να μοιάζει ήρεμο, ενώ από κάτω να υπάρχει η παλιά ανάγκη να μη δυσαρεστηθεί κανείς. Καμιά φορά ο άνθρωπος έχει μάθει τόσο καλά να προσαρμόζεται, ώστε να θεωρεί αυτή την προσαρμογή χαρακτήρα του.
Κι όμως, αλλιώς είναι η ωριμότητα και αλλιώς η μόνιμη υποχώρηση.
Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν συνηθίσει να είναι εκείνοι που δεν ζητούν πολλά, δεν φέρνουν αντίρρηση, δεν βαραίνουν την ατμόσφαιρα. Είναι οι ήσυχοι, οι βολικοί, οι διαθέσιμοι. Συχνά αυτό επαινείται κιόλας από το περιβάλλον τους. Μόνο που κάποια στιγμή αυτό το σχήμα έχει κόστος. Γιατί όσο περισσότερο οργανώνεται η ζωή σου γύρω από το τι δεν θα ενοχλήσει, τόσο λιγότερο ακούγεται μέσα σου το τι είναι αληθινό για εσένα.
Έτσι ο άνθρωπος αρχίζει να παραχωρεί τη θέση του χωρίς να το ονομάζει έτσι.
Δεν τη χάνει μόνο όταν σωπαίνει. Τη χάνει και όταν μιλά με τρόπο που δεν τον εκφράζει. Κάποιες φορές τη χάνει και νωρίτερα: όταν έχει μάθει να μικραίνει μόνος του αυτά που νιώθει πριν καν τα φέρει στον κόσμο. Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο σημείο. Ότι η ανελευθερία πολλές φορές δεν μοιάζει με φυλακή. Μοιάζει με χαρακτήρα, με καλή προσαρμογή, με ένα γνώριμο «έτσι είμαι εγώ».
Γι’ αυτό η ελευθερία αρχίζει πρώτα ως επίγνωση. Όχι σαν διακήρυξη, αλλά σαν μια πιο καθαρή ματιά σε αυτά που κάνεις κάθε μέρα και στους λόγους για τους οποίους τα κάνεις. Να προσέξεις πότε λες «ναι» ενώ μέσα σου έχει ήδη εμφανιστεί ένα «όχι». Να καταλάβεις πότε η σιωπή σου είναι επιλογή και πότε είναι φόβος. Να δεις πότε αντέχεις κάτι ουσιαστικά και πότε απλώς έχεις συνηθίσει να παραμερίζεις τον εαυτό σου.
Αυτή η επίγνωση δεν αλλάζει αμέσως τη ζωή. Αλλά αλλάζει κάτι πολύ βασικό: το σημείο από όπου ξεκινάς. Από τη στιγμή που βλέπεις πιο καθαρά, δεν επιστρέφεις τόσο εύκολα στην παλιά σύγχυση. Ξέρεις λίγο περισσότερο τι σε οδηγεί. Ξέρεις και πού υποχωρείς μηχανικά. Και αυτό, από μόνο του, είναι ήδη μια αρχή.
Μετά έρχεται το δύσκολο μέρος, που είναι η ευθύνη. Γιατί η ελευθερία δεν είναι μόνο μια ωραία εσωτερική αίσθηση. Έχει και συνέπειες. Ζητά μικρές πράξεις. Να μιλήσεις πιο καθαρά. Να μη λες πάντα «εντάξει» για να τελειώνει μια κατάσταση. Να κρατήσεις ένα όριο χωρίς να το συνοδεύεις διαρκώς με ενοχή. Να αποδεχτείς ότι κάποιες φορές οι άλλοι θα ξαφνιαστούν όταν πάψεις να τους προσφέρεις την εκδοχή σου που τους βόλευε.
Αυτό έχει βάρος. Και χρειάζεται ωριμότητα. Γιατί δεν ζούμε μόνοι μας. Ζούμε μέσα σε σχέσεις, σε οικογένειες, σε επαγγελματικά σχήματα, σε ρόλους που έχουν παγιωθεί. Κάποιος είναι πάντα εκείνος που τα σηκώνει όλα. Κάποιος που απορροφά την ένταση. Κάποιος που δεν ζητά χώρο. Όταν ένας άνθρωπος αρχίσει να αλλάζει αυτό το μοτίβο, κάτι μετακινείται και γύρω του. Οι άλλοι το αισθάνονται, ακόμη κι αν δεν ξέρουν να το ονομάσουν.
Εκεί φαίνεται και η συστημική πλευρά της ελευθερίας. Δεν είναι μόνο προσωπική υπόθεση. Όταν αλλάζεις εσωτερική στάση, αλλάζει και η θέση σου μέσα στα πλαίσια όπου ζεις. Όχι θεαματικά, ούτε από τη μία μέρα στην άλλη. Αλλά αλλάζει. Γίνεσαι λιγότερο αυτόματος μέσα στους παλιούς ρόλους. Και σιγά σιγά πιο παρών.
Ίσως τελικά η ελευθερία στην καθημερινότητα να μην είναι κάτι εντυπωσιακό. Ίσως να είναι μια πιο τίμια σχέση με τον εαυτό σου. Μια μικρή παύση πριν από την αυτόματη παραχώρηση. Ένα πιο αληθινό «όχι». Ένα «ναι» που δεν βγαίνει από φόβο. Η απόφαση να μην εγκαταλείπεις τόσο εύκολα αυτό που νιώθεις μόνο και μόνο για να μένουν όλα ήσυχα γύρω σου.
Δεν χρειάζονται μεγάλες ανατροπές για να αρχίσει κάτι να αλλάζει. Χρειάζεται, κυρίως, να επιστρέφει ο άνθρωπος λίγο λίγο στη θέση του.
Και μάλλον εκεί ξεκινά πραγματικά η ελευθερία. Όχι μακριά από τη ζωή, αλλά μέσα της. Στον τρόπο που μιλάς, που επιλέγεις, που στέκεσαι, που δεν αφήνεις τον εαυτό σου να χάνεται μέσα σε όσα ζητούν οι άλλοι ή μέσα σε όσα έχεις μάθει να ζητάς εσύ από τον εαυτό σου. Γιατί η ελευθερία δεν είναι ένα μακρινό ιδανικό. Είναι ένας πιο καθαρός τρόπος να είσαι παρών στη ζωή σου.
