Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach
Στην είσοδο της εταιρείας, σε μια μεγάλη κορνίζα, οι αξίες: Σεβασμός. Ομαδικότητα. Διαφάνεια. Λίγα μέτρα πιο μέσα, ο πιο αποδοτικός πωλητής φωνάζει στη γραμματεία επειδή άργησε ένα έγγραφο. Όλοι το ακούνε. Κανείς δεν λέει τίποτα. Φέρνει τα μισά έσοδα.

Εκείνη τη στιγμή, η κορνίζα έπαψε να ισχύει. Όχι επίσημα. Στην πράξη.
Η κουλτούρα δεν δηλώνεται, αποδεικνύεται
Μπορείς να γράψεις τις πιο όμορφες αξίες, να τις μοιράσεις σε σεμινάρια, να τις βάλεις στις υπογραφές των email. Οι άνθρωποι όμως δεν διαβάζουν μόνο κορνίζες. Παρατηρούν. Βλέπουν ποιος προάγεται, ποιος συγχωρείται, τι αντιμετωπίζεται αμέσως και τι αφήνεται «για άλλη φορά». Από αυτές τις παρατηρήσεις συμπεραίνουν τι ισχύει πραγματικά.
Υπάρχει μια εύστοχη σκέψη των Steve Gruenert και Todd Whitaker: την κουλτούρα ενός οργανισμού τη διαμορφώνει και η χειρότερη συμπεριφορά που η ηγεσία είναι διατεθειμένη να ανεχτεί.
Γιατί η κουλτούρα δεν είναι μόνο αυτό που επιβραβεύεις. Είναι και αυτό που επιτρέπεις να συνεχίζεται.
Η εξαίρεση γίνεται κανόνας
Πολλές ανοχές ξεκινούν ως εξαιρέσεις. «Είναι δύσκολος χαρακτήρας, αλλά φέρνει αποτελέσματα». «Είναι παλιός, ξέρει τη δουλειά». «Τώρα δεν είναι η κατάλληλη στιγμή».
Όταν όμως οι εξαιρέσεις επαναλαμβάνονται χωρίς να αντιμετωπίζονται, υπάρχει ο κίνδυνος να γίνουν άγραφοι κανόνες. Οι υπόλοιποι μαθαίνουν ότι τα όρια δεν ισχύουν για όλους με τον ίδιο τρόπο. Ότι η απόδοση, η παλαιότητα ή η θέση κάποιου μπορούν να λειτουργήσουν ως δικαιολογία για συμπεριφορές που σε άλλους δεν θα επιτρέπονταν.
Το αποτέλεσμα δεν φαίνεται πάντα αμέσως. Μπορεί να φανεί όταν αξιόλογοι άνθρωποι αρχίζουν να απομακρύνονται, πρώτα συναισθηματικά και μετά επαγγελματικά. Και όταν τελικά αποχωρούν, ίσως πουν απλώς «βρήκα κάτι καλύτερο».
Αυτό που δεν ειπώθηκε είναι πιθανό να έχει μεγαλύτερη σημασία από αυτό που ακούστηκε.
Το κόστος της σιωπής του επικεφαλής
Ο επικεφαλής δεν χρειάζεται να συμφωνήσει με μια συμπεριφορά για να δημιουργήσει την εντύπωση ότι την αποδέχεται. Μερικές φορές αρκεί να την αφήσει να επαναλαμβάνεται χωρίς καμία αντίδραση.
Οι άνθρωποι παρατηρούν όχι μόνο τι λέει η διοίκηση, αλλά και πότε επιλέγει να παρέμβει. Αν μια προσβλητική συμπεριφορά αντιμετωπίζεται διαφορετικά ανάλογα με το ποιος την εκδηλώνει, το μήνυμα γίνεται σαφές: οι κανόνες δεν είναι ίδιοι για όλους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε περιστατικό χρειάζεται δημόσια επίπληξη. Σημαίνει όμως ότι η ηγεσία οφείλει να θέτει σαφή όρια και να αντιμετωπίζει τις συμπεριφορές με συνέπεια, δικαιοσύνη και σεβασμό.
Γιατί η σιωπή, όταν γίνεται μόνιμη στάση, μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη δύναμη από οποιαδήποτε επίσημη οδηγία.
Ο νέος άνθρωπος βλέπει την κουλτούρα από την πρώτη μέρα
Αν θέλεις να καταλάβεις την πραγματική κουλτούρα του οργανισμού σου, μίλησε με κάποιον που ήρθε πρόσφατα.
Οι νέοι συνεργάτες παρατηρούν προσεκτικά, γιατί προσπαθούν να καταλάβουν πώς λειτουργούν οι σχέσεις και ποιοι είναι οι άγραφοι κανόνες. Σταδιακά μαθαίνουν σε ποιον είναι δύσκολο να πουν όχι, ποιες προθεσμίες τηρούνται και ποιες είναι «περίπου», τι συμβαίνει όταν κάποιος κάνει λάθος.
Κανείς δεν χρειάζεται να τους τα εξηγήσει όλα. Πολλά τα βλέπουν.
Αυτή η πρώτη περίοδος είναι και μια σημαντική ευκαιρία. Οι εμπειρίες ενός νέου συνεργάτη επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα αντιλαμβάνεται την επιχείρηση και τη θέση του μέσα σε αυτήν.
Αν βλέπει ότι οι αξίες εφαρμόζονται, έχει έναν λόγο να τις εμπιστευτεί. Αν διαπιστώνει ότι είναι απλώς διακόσμηση, είναι πιθανό να προσαρμοστεί σε ό,τι ισχύει στην πράξη.
Και με τον καιρό μπορεί να γίνει κι εκείνος μέρος της κουλτούρας που αρχικά τον ξάφνιασε.
Η συστημική ματιά: η κουλτούρα είναι το σύνολο των μικρών στιγμών
Σε έναν οργανισμό, οι συμπεριφορές δεν εμφανίζονται και δεν διατηρούνται ανεξάρτητα από το περιβάλλον τους. Επηρεάζονται από τις σχέσεις, τους άγραφους κανόνες, τις ανταμοιβές, τις αντιδράσεις και τις συνέπειες που ακολουθούν.
Αν θέλεις να καταλάβεις την κουλτούρα σου, μη ρωτήσεις μόνο τι πιστεύετε. Ρώτα τι συμβαίνει όταν κάποιος παραβιάζει αυτό που δηλώνετε ότι πιστεύετε.
Εκεί αρχίζει να φαίνεται η απόσταση ανάμεσα στις αξίες και στην καθημερινή πραγματικότητα.
Και εδώ η ερώτηση γυρίζει σε σένα.
Τι αφήνεις να περάσει επειδή είσαι κουρασμένος, επειδή φοβάσαι τη σύγκρουση, επειδή σε εξυπηρετεί; Ποιες συμπεριφορές δικαιολογείς όταν προέρχονται από ανθρώπους που θεωρείς απαραίτητους;
Δεν χρειάζεται να απαντήσεις δημόσια. Χρειάζεται να απαντήσεις ειλικρινά.
Γιατί η αλλαγή της κουλτούρας δεν αρχίζει πάντα από μια νέα πολιτική ή μια μεγάλη απόφαση. Μερικές φορές αρχίζει από τη στιγμή που αναγνωρίζεις τη δική σου συμμετοχή σε αυτό που θέλεις να αλλάξεις.
Εν κατακλείδι
Διάλεξε μία από τις αξίες που έχετε γραμμένες. Μόνο μία. Και για έναν μήνα παρατήρησε πώς εφαρμόζεται στην πράξη.
Κάθε φορά που βλέπεις μια συμπεριφορά που την παραβιάζει, μην την προσπερνάς. Αν χρειάζεται, βάλε εκείνη τη στιγμή ένα σαφές όριο. Συζήτησε με τον άνθρωπο που αφορά, ιδιωτικά και με σεβασμό, τι συνέβη, γιατί έχει σημασία και τι χρειάζεται να αλλάξει.
Κάνε το με συνέπεια. Όχι επιλεκτικά. Όχι μόνο με τους ανθρώπους που είναι εύκολο να αντιμετωπίσεις.
Και μην ξεχνάς να αναγνωρίζεις εκείνους που εφαρμόζουν τις αξίες στην καθημερινότητά τους.
Θα διαπιστώσεις ότι η κουλτούρα δεν αλλάζει μόνο με μεγάλες ανακοινώσεις. Αλλάζει όταν οι άνθρωποι αρχίζουν να βλέπουν συνέπεια ανάμεσα σε αυτά που λες και σε αυτά που κάνεις.
Η κουλτούρα δεν είναι κάτι που ανήκει αποκλειστικά στο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού ή στη διοίκηση. Τη διαμορφώνουν όλοι, καθημερινά, με τις συμπεριφορές, τις επιλογές και τις αντιδράσεις τους.
Αν βρίσκεσαι σε θέση ευθύνης, όμως, το αποτύπωμά σου είναι μεγαλύτερο. Οι άνθρωποι παρατηρούν πώς συμπεριφέρεσαι, τι επιβραβεύεις και τι επιλέγεις να μην αντιμετωπίσεις.
Και αυτό που βλέπουν εκεί, συχνά το αναπαράγουν πολύ πιο πιστά από οποιαδήποτε κορνίζα.
«Η κορνίζα λέει τι θα θέλατε να είστε. Αυτό που ανέχεστε λέει τι είστε.»
Πηγές
- Schein, E. H., & Schein, P. (2017). Organizational Culture and Leadership, 5η έκδοση, Wiley.
- Gruenert, S., & Whitaker, T. (2015). School Culture Rewired: How to Define, Assess, and Transform It. ASCD.
- Workplace Incivility and Turnover Intention in Organizations: A Meta-Analytic Review (2022).



