Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach
«Θέλω να σου πω κάτι, αλλά μην το πάρεις στραβά». Από εκείνη τη στιγμή, ο συνάδελφος απέναντι δεν άκουσε τίποτα άλλο. Ετοιμαζόταν. Το σώμα του σφίχτηκε, οι απαντήσεις άρχισαν να σχηματίζονται πριν καν ακούσει το θέμα. Η συζήτηση τελείωσε με δύο ανθρώπους που ο καθένας πίστευε ότι είχε δίκιο, και με τίποτα να έχει αλλάξει.

Η ανατροφοδότηση δεν αποτυγχάνει απαραίτητα επειδή είναι πολύ αυστηρή ή πολύ ήπια. Μπορεί να αποτύχει όταν ο τρόπος, η στιγμή ή η σχέση δεν επιτρέπουν στο μήνυμα να ακουστεί και να αξιοποιηθεί.
Ο έπαινος δεν είναι περιτύλιγμα της κριτικής
Κάποτε μάθαμε να βάζουμε την κριτική ανάμεσα σε δύο επαίνους. Πρώτα κάτι θετικό, μετά αυτό που χρειάζεται να αλλάξει και στο τέλος πάλι κάτι θετικό.
Η γνωστή αυτή τεχνική μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να βοηθήσει. Όταν όμως χρησιμοποιείται μηχανικά, υπάρχει ο κίνδυνος να γίνει προβλέψιμη.
Ο άνθρωπος απέναντι μπορεί να αρχίσει να περιμένει το «αλλά» κάθε φορά που ακούει έναν έπαινο. Και τότε ο έπαινος χάνει μέρος της αξίας του, ενώ η κριτική κινδυνεύει να χαθεί ανάμεσα στις καλές κουβέντες.
Δεν χρειάζεται να κρύβουμε ένα δύσκολο μήνυμα μέσα σε δύο ευχάριστα.
Χρειάζεται να μπορούμε να αναγνωρίζουμε ειλικρινά αυτό που γίνεται καλά και να συζητάμε με την ίδια ειλικρίνεια αυτό που χρειάζεται βελτίωση.
Περιέγραψε, μην ερμηνεύεις
«Είσαι ασυνεπής» είναι χαρακτηρισμός.
«Τις τρεις τελευταίες εβδομάδες η αναφορά παραδόθηκε την Παρασκευή αντί για τη συμφωνημένη Πέμπτη» είναι περιγραφή.
Η διαφορά είναι σημαντική.
Στον χαρακτηρισμό, ο άλλος μπορεί να αισθανθεί ότι πρέπει να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Στην περιγραφή υπάρχει ένα συγκεκριμένο γεγονός που μπορείτε να εξετάσετε μαζί.
Ακόμη καλύτερα, εξήγησε και την επίδρασή του.
«Όταν η αναφορά έρχεται μία μέρα αργότερα, η υπόλοιπη ομάδα δεν έχει τον χρόνο που χρειάζεται για να ολοκληρώσει τη δική της εργασία».
Τώρα η συζήτηση δεν αφορά το αν κάποιος είναι καλός ή κακός επαγγελματίας. Αφορά τι συνέβη, ποιες ήταν οι συνέπειες και τι μπορεί να γίνει διαφορετικά.
Και πριν καταλήξεις σε συμπέρασμα, άκουσε την άλλη πλευρά. Ίσως υπάρχει μια δυσκολία που δεν γνωρίζεις.
Η σαφήνεια δεν χρειάζεται να αποκλείει την κατανόηση.
Η στιγμή μετράει όσο και τα λόγια
Η ανατροφοδότηση που αφορά μια δύσκολη συμπεριφορά χρειάζεται κατάλληλο χρόνο και χώρο.
Μπροστά σε άλλους ανθρώπους, μέσα σε ένταση ή μήνες αργότερα, σε μια ετήσια αξιολόγηση, είναι πιο δύσκολο να γίνει μια ουσιαστική συζήτηση.
Συνήθως βοηθά να βρίσκεται κοντά στο γεγονός, να γίνεται ιδιωτικά και να υπάρχει χρόνος για να ακουστούν και οι δύο πλευρές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναβάλλουμε επ’ αόριστον μια δύσκολη συζήτηση περιμένοντας την τέλεια στιγμή.
Σημαίνει να επιλέγουμε συνειδητά τις συνθήκες μέσα στις οποίες θα γίνει.
Και κυρίως, η ανατροφοδότηση χρειάζεται να είναι μέρος της καθημερινής συνεργασίας.
Αν μιλάς με τους ανθρώπους σου μόνο όταν κάτι πάει στραβά, κάθε «έχεις ένα λεπτό;» μπορεί να ακούγεται σαν απειλή.
Ο έπαινος θέλει την ίδια ακρίβεια
Συνήθως σκεφτόμαστε την ανατροφοδότηση ως κάτι που αφορά τα λάθη. Ο έπαινος όμως είναι εξίσου σημαντικός.
«Μπράβο, ωραία δουλειά» είναι μια θετική αναγνώριση. Έχει την αξία της. Δεν εξηγεί όμως τι ακριβώς έκανε ο άνθρωπος καλά.
Ο συγκεκριμένος έπαινος προσφέρει κάτι περισσότερο.
«Ο τρόπος που χειρίστηκες τον πελάτη όταν θύμωσε, χωρίς να μπεις σε αντιπαράθεση, μας βοήθησε να διατηρήσουμε τη συνεργασία».
Τώρα ο άνθρωπος γνωρίζει ότι παρατήρησες την προσπάθειά του. Καταλαβαίνει ποια συμπεριφορά είχε αξία και γιατί.
Και μπορεί να την αξιοποιήσει ξανά.
Ο έπαινος δεν χρειάζεται να γίνεται υπερβολικός. Χρειάζεται να είναι ειλικρινής.
Όταν αναγνωρίζεις τα θετικά με την ίδια προσοχή που παρατηρείς τα λάθη, δημιουργείς καλύτερες προϋποθέσεις για μια σχέση στην οποία η ανατροφοδότηση δεν ταυτίζεται με την κριτική.
Η συστημική ματιά: η ανατροφοδότηση είναι σχέση
Το πόσο θα ακουστεί αυτό που λες δεν εξαρτάται μόνο από τις λέξεις που χρησιμοποιείς.
Εξαρτάται και από τη σχέση που έχει χτιστεί πριν. Από την εμπιστοσύνη, τις προηγούμενες εμπειρίες, τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα λάθη και το πόσο ασφαλές αισθάνεται ο άλλος να εκφράσει τη δική του άποψη.
Αν γνωρίζει ότι τον αντιμετωπίζεις με σεβασμό, ότι αναγνωρίζεις την προσπάθειά του και ότι ενδιαφέρεσαι πραγματικά για την εξέλιξή του, έχει περισσότερους λόγους να ακούσει ακόμη και ένα δύσκολο μήνυμα.
Αντίθετα, όταν η σχέση χαρακτηρίζεται από φόβο, ειρωνεία ή διαρκή αμφισβήτηση, ακόμη και μια προσεκτικά διατυπωμένη παρατήρηση μπορεί να εκληφθεί ως προσωπική επίθεση.
Από συστημική σκοπιά, λοιπόν, η ανατροφοδότηση δεν είναι μόνο μια τεχνική επικοινωνίας. Είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι σχέσεις μέσα στον οργανισμό.
Και εδώ η ερώτηση γυρίζει σε σένα.
Πώς δέχεσαι εσύ την ανατροφοδότηση;
Τι κάνεις όταν κάποιος σου επισημαίνει ένα λάθος; Ακούς για να καταλάβεις ή ετοιμάζεις αμέσως την απάντησή σου; Μπορεί ένας συνεργάτης να διαφωνήσει μαζί σου χωρίς να φοβάται τις συνέπειες;
Η ομάδα παρατηρεί.
Αν κάθε σχόλιο προς εσένα συναντά δικαιολογίες, οι άνθρωποι μαθαίνουν ότι η ανατροφοδότηση είναι κάτι από το οποίο πρέπει να προστατεύονται.
Αν όμως βλέπουν ότι μπορείς να ακούσεις, να αναγνωρίσεις ένα λάθος και να αλλάξεις κάτι, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για να κάνουν κι εκείνοι το ίδιο.
Εν κατακλείδι
Την επόμενη φορά που θέλεις να συζητήσεις κάτι δύσκολο, μην ξεκινήσεις με μια προειδοποίηση.
Ξεκίνα καθαρά και με σεβασμό.
«Θέλω να συζητήσουμε κάτι που παρατήρησα στην τελευταία μας συνεργασία, για να δούμε πώς μπορούμε να το βελτιώσουμε».
Περιέγραψε το συγκεκριμένο γεγονός. Εξήγησε ποια ήταν η επίδρασή του.
Και μετά σταμάτα.
Ρώτα: «Εσύ πώς το βλέπεις;»
Άκουσε πραγματικά την απάντηση. Όχι για να βρεις το επόμενο επιχείρημά σου, αλλά για να καταλάβεις τι μπορεί να σου διαφεύγει.
Συμφωνήστε τι χρειάζεται να γίνει διαφορετικά και πότε θα ξαναδείτε το αποτέλεσμα.
Γιατί η ανατροφοδότηση που μπορεί να αλλάξει κάτι δεν τελειώνει όταν ολοκληρώνεις αυτό που ήθελες να πεις.
Χρειάζεται να αφήνει χώρο για κατανόηση, συμφωνία και δράση.
Και θυμήσου ότι η ανατροφοδότηση δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός. Είναι μια συνήθεια που καλλιεργείται.
Μια ομάδα όπου οι άνθρωποι μπορούν να λένε ο ένας στον άλλον τι λειτουργεί και τι χρειάζεται βελτίωση, συχνά και με σεβασμό, έχει περισσότερες ευκαιρίες να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες πριν μεγαλώσουν.
Και οι άνθρωποι μπορούν να εξελίσσονται, γιατί γνωρίζουν καλύτερα πού βρίσκονται, τι κάνουν καλά και τι χρειάζεται να αναπτύξουν.
«Ο σκοπός της ανατροφοδότησης δεν είναι να ειπωθεί. Είναι να ακουστεί.»
Πηγές
- Kluger, A. N., & DeNisi, A. (1996). The Effects of Feedback Interventions on Performance: A Historical Review, a Meta-Analysis, and a Preliminary Feedback Intervention Theory. Psychological Bulletin, 119(2), 254–284.
- Center for Creative Leadership (2025). Use Situation-Behavior-Impact (SBI) to Understand Intent. Η σημασία της συγκεκριμένης περιγραφής και της διερεύνησης της πρόθεσης.
- Henley, A. J., & DiGennaro Reed, F. D. (2015). Should You Order the Feedback Sandwich? Efficacy of Feedback Sequence and Timing. Journal of Organizational Behavior Management, 35(3–4), 321–335.
- Harvard Business School Online. How to Give Feedback Effectively. Συγκεκριμένη ανατροφοδότηση, περιγραφή συμπεριφοράς και διερεύνηση της οπτικής του εργαζομένου.



