Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach
Πέρασε μια εβδομάδα στο βουνό χωρίς σήμα.

Τις πρώτες δύο μέρες έπιανε το χέρι του να ψάχνει το κινητό στην τσέπη. Την τρίτη ηρέμησε. Την πέμπτη ένιωθε άλλος άνθρωπος.
Γύρισε γεμάτος αποφάσεις. Θα περνούσε λιγότερο χρόνο στο κινητό. Δεν θα άνοιγε τα social media κάθε λίγο. Θα αφιέρωνε περισσότερο χρόνο στον εαυτό του και στους ανθρώπους του.
Δέκα μέρες αργότερα, όλα ήταν σχεδόν όπως πριν.
Το κινητό βρισκόταν ξανά δίπλα του από το πρωί μέχρι το βράδυ. Οι ειδοποιήσεις διέκοπταν τη δουλειά του. Οι στιγμές αναμονής γέμιζαν με ατελείωτο περιεχόμενο.
Και κάπου εκεί άρχισε να σκέφτεται ότι ίσως δεν είχε αρκετή αυτοπειθαρχία.
Μόνο που το πρόβλημα δεν ήταν απαραίτητα η έλλειψη πειθαρχίας.
Ήταν ότι, για μια εβδομάδα, είχε αλλάξει το περιβάλλον του. Δεν είχε αλλάξει ακόμη τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόταν με την τεχνολογία στην καθημερινή του ζωή.
Η αποχή δεν αλλάζει πάντα τη σχέση
Η ψηφιακή αποτοξίνωση έχει γίνει μια δημοφιλής πρόταση για την αντιμετώπιση της υπερβολικής χρήσης της τεχνολογίας.
Ένα Σαββατοκύριακο χωρίς κινητό. Μια εβδομάδα χωρίς social media. Μερικές ημέρες μακριά από κάθε οθόνη.
Για αρκετούς ανθρώπους, αυτές οι εμπειρίες μπορεί να είναι πραγματικά ευχάριστες και ωφέλιμες.
Δημιουργούν χώρο για ξεκούραση, διαφορετικές δραστηριότητες και περισσότερο χρόνο με τους ανθρώπους γύρω μας.
Μπορούν επίσης να μας βοηθήσουν να συνειδητοποιήσουμε πόσο συχνά χρησιμοποιούμε το κινητό χωρίς να το έχουμε πραγματικά επιλέξει.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν θεωρούμε ότι η προσωρινή αποχή αρκεί για να αλλάξει μόνιμα η συμπεριφορά μας.
Γιατί οι συνήθειες δεν εξαφανίζονται απαραίτητα επειδή τις διακόψαμε για λίγες ημέρες.
Όταν επιστρέφουμε στο ίδιο περιβάλλον, στις ίδιες απαιτήσεις και στα ίδια ερεθίσματα, είναι εύκολο να επιστρέψουμε και στους προηγούμενους τρόπους συμπεριφοράς.
Δεν σημαίνει ότι η αποχή απέτυχε.
Σημαίνει ότι χρειάζεται συνέχεια.
Η τεχνολογία αποτελεί μέρος της εργασίας, της επικοινωνίας, της ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας μας. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η μόνιμη απομάκρυνση δεν είναι ούτε αναγκαία ούτε ρεαλιστική.
Μπορούμε όμως να μάθουμε να τη χρησιμοποιούμε διαφορετικά.
Και αυτή η αλλαγή δεν χτίζεται μόνο στις ημέρες που βρισκόμαστε μακριά της.
Χτίζεται κυρίως στις ημέρες που τη χρησιμοποιούμε.
Από τον εχθρό στο εργαλείο
Όταν αρχίζουμε να αντιμετωπίζουμε την τεχνολογία ως εχθρό, δημιουργούμε συχνά μια δύσκολη σχέση μαζί της.
Τη χρησιμοποιούμε επειδή τη χρειαζόμαστε ή επειδή μας ευχαριστεί, αλλά ταυτόχρονα αισθανόμαστε ότι κάνουμε κάτι λανθασμένο.
Υποσχόμαστε στον εαυτό μας ότι από αύριο θα περνάμε λιγότερο χρόνο μπροστά στην οθόνη.
Και όταν δεν τηρούμε την υπόσχεσή μας, απογοητευόμαστε.
Μερικές φορές αυτή η απογοήτευση γίνεται μεγαλύτερο πρόβλημα από την ίδια τη χρήση.
Γιατί αντί να αναρωτηθούμε τι χρειάζεται να αλλάξουμε, καταλήγουμε να κατηγορούμε τον εαυτό μας.
Ίσως λοιπόν χρειάζεται να ξεκινήσουμε από μια διαφορετική ερώτηση.
Όχι μόνο «πόσο λιγότερο πρέπει να χρησιμοποιώ το κινητό;», αλλά «για ποιο λόγο το χρησιμοποιώ;».
Τι θέλω να μου προσφέρει;
Επικοινωνία; Ενημέρωση; Ψυχαγωγία; Μάθηση; Οργάνωση της καθημερινότητας;
Και τελικά, μου προσφέρει αυτό που πραγματικά αναζητώ;
Η τεχνολογία δεν χρειάζεται να είναι αντίπαλος της προσωπικής μας ανάπτυξης.
Μπορεί να γίνει ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο, όταν γνωρίζουμε τι θέλουμε από αυτήν και μπορούμε να αναγνωρίζουμε πότε η χρήση της παύει να μας εξυπηρετεί.
Δεν έχει σημασία μόνο πόση ώρα βρισκόμαστε μπροστά σε μια οθόνη.
Έχει σημασία και τι κάνουμε σε αυτήν, πώς αισθανόμαστε και τι θέση καταλαμβάνει στη ζωή μας.
Η πρόθεση πριν από το άγγιγμα
Σκέψου πόσες φορές μέσα στην ημέρα πιάνεις το κινητό χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια συγκεκριμένη απόφαση.
Το βλέπεις πάνω στο τραπέζι και το σηκώνεις.
Περιμένεις κάτι και το ξεκλειδώνεις.
Ολοκληρώνεις μια εργασία και, σχεδόν αυτόματα, ανοίγεις μια εφαρμογή.
Μερικές φορές δεν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος.
Είναι απλώς μια συμπεριφορά που έχει επαναληφθεί τόσο συχνά, ώστε δεν χρειάζεται πλέον ιδιαίτερη σκέψη.
Εδώ βρίσκεται μια μικρή, αλλά σημαντική ευκαιρία αλλαγής.
Πριν ξεκλειδώσεις το κινητό, κάνε μια σύντομη παύση.
Ρώτησε τον εαυτό σου:
«Γιατί θέλω να το χρησιμοποιήσω αυτή τη στιγμή;»
Ίσως θέλεις να καλέσεις κάποιον, να αναζητήσεις μια πληροφορία, να ακούσεις μουσική ή απλώς να χαλαρώσεις για λίγα λεπτά.
Όλοι αυτοί μπορούν να είναι απολύτως θεμιτοί λόγοι.
Δεν χρειάζεται κάθε χρήση της τεχνολογίας να έχει παραγωγικό αποτέλεσμα.
Χρειάζεται όμως να μπορείς να διακρίνεις πότε επιλέγεις μια δραστηριότητα και πότε απλώς ανταποκρίνεσαι σε μια συνήθεια.
Η διαφορά φαίνεται μικρή.
Στην πραγματικότητα, είναι η διαφορά ανάμεσα στην αυτόματη αντίδραση και στη συνειδητή επιλογή.
Οι στιγμές που ξεκλειδώνουμε χωρίς λόγο
Αν παρατηρήσουμε πότε χρησιμοποιούμε το κινητό χωρίς συγκεκριμένο σκοπό, μπορεί να αρχίσουμε να αναγνωρίζουμε ορισμένα μοτίβα.
Το κάνουμε όταν περιμένουμε σε μια ουρά. Όταν καθόμαστε μόνοι σε ένα καφέ. Όταν υπάρχει ένα μικρό κενό ανάμεσα σε δύο δραστηριότητες.
Άλλες φορές το κάνουμε όταν αισθανόμαστε κάτι δυσάρεστο.
Βαρεμάρα, ανησυχία, μοναξιά, αμηχανία.
Το κινητό προσφέρει έναν εύκολο τρόπο να μετακινήσουμε την προσοχή μας.
Δεν χρειάζεται να αναρωτηθούμε τι αισθανόμαστε. Υπάρχει πάντα μια εικόνα, ένα βίντεο, μια είδηση ή ένα μήνυμα που μπορεί να μας απασχολήσει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που χρησιμοποιούμε το κινητό προσπαθούμε να αποφύγουμε κάποιο συναίσθημα.
Σημαίνει όμως ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η οθόνη μπορεί να λειτουργεί ως ένας γρήγορος τρόπος απομάκρυνσης από όσα βιώνουμε.
Και εδώ η συζήτηση αποκτά διαφορετικό βάθος.
Γιατί αν χρησιμοποιούμε διαρκώς την τεχνολογία για να μην ερχόμαστε σε επαφή με τη βαρεμάρα ή την ανησυχία μας, ίσως δεν αρκεί να περιορίσουμε τις ώρες οθόνης.
Χρειάζεται να αναρωτηθούμε τι είναι αυτό που δυσκολευόμαστε να αντιμετωπίσουμε.
Όχι για να κρίνουμε τον εαυτό μας.
Αλλά για να τον κατανοήσουμε καλύτερα.
Η συνειδητή σχέση με την τεχνολογία ξεκινά πολλές φορές από μια πιο συνειδητή σχέση με όσα αισθανόμαστε.
Να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τι χρειαζόμαστε εκείνη τη στιγμή και να εξετάζουμε αν η οθόνη είναι πράγματι ο καλύτερος τρόπος να ανταποκριθούμε σε αυτή την ανάγκη.
Μερικές φορές θα είναι.
Άλλες φορές ίσως χρειαζόμαστε έναν περίπατο, μια συζήτηση, λίγη ξεκούραση ή απλώς μερικά λεπτά χωρίς να κάνουμε τίποτα.
Η αλλαγή χρειάζεται να χωρά στην καθημερινότητά μας
Ένα από τα συνηθέστερα προβλήματα όταν αποφασίζουμε να αλλάξουμε μια συνήθεια είναι ότι ξεκινάμε με υπερβολικά μεγάλες απαιτήσεις.
Αποφασίζουμε ότι δεν θα ξαναχρησιμοποιήσουμε το κινητό πριν από το μεσημέρι.
Ότι θα σταματήσουμε εντελώς τα social media.
Ότι δεν θα κοιτάμε ποτέ την οθόνη πριν κοιμηθούμε.
Μπορεί να καταφέρουμε να τηρήσουμε αυτές τις αποφάσεις για λίγες ημέρες.
Αλλά αν δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της ζωής μας, είναι πιθανό να δυσκολευτούμε να τις διατηρήσουμε.
Ίσως να είναι πιο χρήσιμο να ξεκινήσουμε με μικρότερες αλλαγές.
Να αφήνουμε το κινητό μακριά από το τραπέζι την ώρα του φαγητού.
Να αποφεύγουμε τις περιττές ειδοποιήσεις όταν εργαζόμαστε σε κάτι που απαιτεί συγκέντρωση.
Να δημιουργούμε ένα μικρό διάστημα χωρίς οθόνες πριν από τον ύπνο, όταν αυτό είναι εφικτό.
Να μην ανοίγουμε αυτομάτως μια εφαρμογή κάθε φορά που αισθανόμαστε βαρεμάρα.
Και κυρίως, να παρατηρούμε ποιες από αυτές τις αλλαγές μας βοηθούν πραγματικά.
Δεν χρειάζεται να εφαρμόζουμε όλοι τους ίδιους κανόνες.
Ένας άνθρωπος που εργάζεται με ψηφιακά εργαλεία έχει διαφορετικές ανάγκες από κάποιον που χρησιμοποιεί το κινητό του κυρίως για επικοινωνία.
Ένας γονιός που πρέπει να είναι διαθέσιμος για το παιδί του χρειάζεται διαφορετικές ρυθμίσεις από κάποιον που μπορεί να παραμένει αποσυνδεδεμένος για αρκετές ώρες.
Το σημαντικό δεν είναι να ακολουθήσουμε ένα ιδανικό πρόγραμμα χρήσης της τεχνολογίας.
Είναι να δημιουργήσουμε έναν τρόπο χρήσης που μπορεί να υποστηρίζει τη δική μας ζωή.
Και να τον επανεξετάζουμε όταν οι συνθήκες αλλάζουν.
Η συστημική ματιά: τι αλλάζει στις πέντε διαστάσεις
Η συνειδητή χρήση της τεχνολογίας δεν αφορά μόνο τον χρόνο που περνάμε μπροστά σε μια οθόνη.
Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε την καθημερινότητά μας και τις επιδράσεις που μπορεί να έχει αυτή η σχέση στις διαφορετικές πλευρές της ζωής μας.
Στη σωματική διάσταση, η καλύτερη διαχείριση του ψηφιακού χρόνου μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο χώρο για κίνηση, ύπνο και ξεκούραση. Δεν σημαίνει ότι κάθε χρήση οθόνης είναι επιβαρυντική, αλλά ότι χρειάζεται να προστατεύουμε και τις ανάγκες του σώματός μας.
Στη νοητική διάσταση, η δυνατότητα να περιορίζουμε τις περιττές διακοπές μπορεί να μας βοηθήσει να συγκεντρωνόμαστε περισσότερο σε όσα θεωρούμε σημαντικά. Να διαβάζουμε, να μαθαίνουμε και να επεξεργαζόμαστε τις πληροφορίες χωρίς να μετακινούμε συνεχώς την προσοχή μας.
Στη συναισθηματική διάσταση, η αυτοπαρατήρηση μας βοηθά να αναγνωρίζουμε πότε χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για ευχαρίστηση και πότε προσπαθούμε να απομακρυνθούμε από δυσάρεστα συναισθήματα. Αυτή η αναγνώριση μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για διαφορετικές επιλογές.
Στην κοινωνική διάσταση, η συνειδητή χρήση των ψηφιακών εργαλείων μπορεί να υποστηρίζει τις σχέσεις μας αντί να τις περιορίζει. Μπορούμε να επικοινωνούμε με ανθρώπους που βρίσκονται μακριά, διατηρώντας ταυτόχρονα ουσιαστική παρουσία στις σχέσεις που αναπτύσσονται δίπλα μας.
Στην πνευματική διάσταση, το κεντρικό ερώτημα αφορά τη σύνδεση της καθημερινής μας συμπεριφοράς με τις προσωπικές μας αξίες. Αν θεωρούμε σημαντική την οικογένεια, τη μάθηση, την προσωπική ανάπτυξη ή την ελευθερία των επιλογών μας, χρειάζεται να αναρωτηθούμε κατά πόσο ο τρόπος που χρησιμοποιούμε την τεχνολογία υπηρετεί αυτές τις αξίες.
Οι πέντε διαστάσεις αλληλεπιδρούν.
Όταν περιορίζουμε τις περιττές διακοπές, μπορεί να συγκεντρωνόμαστε καλύτερα. Όταν οργανώνουμε τον χρόνο μας πιο συνειδητά, μπορεί να δημιουργούμε περισσότερο χώρο για ξεκούραση και ανθρώπινη επικοινωνία.
Και όταν αναγνωρίζουμε τι πραγματικά αναζητούμε πίσω από μια καθημερινή συνήθεια, αποκτούμε περισσότερες δυνατότητες να επιλέξουμε πώς θέλουμε να συμπεριφερθούμε.
Αυτή είναι και η ουσία της συστημικής προσέγγισης.
Δεν εξετάζουμε μια συνήθεια απομονωμένα. Προσπαθούμε να κατανοήσουμε πώς συνδέεται με τον άνθρωπο, τις ανάγκες του, το περιβάλλον του και τον τρόπο που ζει.
Γι’ αυτό και η συνειδητή σχέση με την τεχνολογία δεν είναι απλώς μια άσκηση αυτοπειθαρχίας.
Είναι μια διαδικασία αυτογνωσίας και προσωπικής εξέλιξης.
Εν κατακλείδι
Αντί να ξεκινήσεις με την απόφαση ότι θα περάσεις μια ολόκληρη εβδομάδα χωρίς οθόνες, δοκίμασε να δημιουργήσεις τρεις μικρές συνήθειες που μπορούν να έχουν θέση στην καθημερινότητά σου.
Πρώτα, διάλεξε έναν χώρο ή μια στιγμή της ημέρας όπου δεν θα χρησιμοποιείς το κινητό χωρίς πραγματική ανάγκη.
Μπορεί να είναι το τραπέζι του φαγητού, μια οικογενειακή συζήτηση ή ένα μικρό διάστημα πριν από τον ύπνο.
Έπειτα, προσπάθησε να προστατεύσεις ένα μέρος της ημέρας σου από τις περιττές ειδοποιήσεις.
Δεν χρειάζεται να είναι μία ολόκληρη ώρα. Μπορεί να είναι είκοσι λεπτά το πρωί ή μισή ώρα συγκεντρωμένης εργασίας.
Και τέλος, πριν ανοίξεις μια εφαρμογή από συνήθεια, κάνε μια μικρή παύση.
Ρώτησε τον εαυτό σου:
«Τι αναζητώ αυτή τη στιγμή;»
Δεν χρειάζεται να απαντήσεις με κάποια σπουδαία σκέψη.
Μπορεί απλώς να θέλεις να ξεκουραστείς, να επικοινωνήσεις ή να περάσεις ευχάριστα λίγη ώρα.
Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζεις την επιλογή σου.
Δοκίμασε αυτές τις μικρές αλλαγές για δύο εβδομάδες.
Παρατήρησε τι λειτουργεί και τι όχι. Πού δυσκολεύεσαι, ποιες συνθήκες σε οδηγούν πίσω στις προηγούμενες συνήθειες και ποιες επιλογές σε βοηθούν να αισθάνεσαι καλύτερα.
Μην αντιμετωπίζεις κάθε επιστροφή στην παλιά συνήθεια ως αποτυχία.
Χρησιμοποίησέ την ως μια ευκαιρία να καταλάβεις καλύτερα τον εαυτό σου.
Γιατί η αλλαγή δεν σημαίνει ότι δεν θα ξαναπιάσεις το κινητό χωρίς λόγο.
Σημαίνει ότι σταδιακά θα αρχίσεις να αναγνωρίζεις πότε το κάνεις και θα αποκτάς περισσότερες δυνατότητες να επιλέγεις διαφορετικά.
Η τεχνολογία δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από τη ζωή μας.
Και δεν υπάρχει λόγος να επιδιώκουμε κάτι τέτοιο.
Μας προσφέρει δυνατότητες επικοινωνίας, μάθησης, δημιουργίας και εργασίας που μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά την καθημερινότητά μας.
Το ζητούμενο δεν είναι να απομακρυνθούμε από αυτές τις δυνατότητες.
Είναι να τις εντάξουμε στη ζωή μας με τρόπο που ανταποκρίνεται σε όσα πραγματικά χρειαζόμαστε και επιθυμούμε.
Γιατί η προσωπική μας ελευθερία δεν βρίσκεται μόνο στη δυνατότητα να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία όποτε θέλουμε.
Βρίσκεται και στη δυνατότητα να επιλέγουμε πότε δεν τη χρειαζόμαστε.
«Δεν χρειάζεται να φύγεις από την τεχνολογία για να βρεις τον εαυτό σου. Χρειάζεται να μπεις σε αυτήν ξέροντας ποιος είσαι.»



