Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach
«Φτάνει πια με το τάμπλετ, πήγαινε να κάνεις κάτι άλλο».

Ο πατέρας το λέει από τον καναπέ, με το κινητό στο χέρι, χωρίς να σηκώσει το βλέμμα από την οθόνη.
Το παιδί αφήνει το τάμπλετ, απρόθυμα. Κάθεται για λίγο και κοιτάζει τον πατέρα του. Μετά ξαναπιάνει το τάμπλετ.
Δεν είναι απαραίτητα ανυπακοή. Είναι και μίμηση.
Γιατί τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε. Μαθαίνουν παρατηρώντας πώς ζούμε.
Και πολλές φορές, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, τους ζητάμε να ακολουθήσουν κανόνες που εμείς οι ίδιοι δυσκολευόμαστε να τηρήσουμε.
Τα παιδιά μαθαίνουν από αυτό που βλέπουν
Μπορούμε να εξηγήσουμε στα παιδιά όσες φορές θέλουμε ότι δεν είναι καλό να περνούν όλη την ημέρα μπροστά σε μια οθόνη.
Αυτό που θα παρατηρήσουν, όμως, είναι και η δική μας συμπεριφορά.
Αν το πρώτο που κάνουμε το πρωί είναι να κοιτάξουμε το κινητό, αν στο φαγητό απαντάμε συνεχώς σε μηνύματα, αν το «ένα λεπτό» μετατρέπεται σε δέκα, τότε αυτά γίνονται μέρος της καθημερινότητας που γνωρίζουν.
Δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που χρησιμοποιούμε το κινητό δίνουμε κακό παράδειγμα. Ούτε ότι οι γονείς πρέπει να είναι διαρκώς διαθέσιμοι ή να κρύβουν τις συσκευές τους.
Σημαίνει ότι χρειάζεται να υπάρχει μια συνέπεια ανάμεσα σε όσα ζητάμε και σε όσα κάνουμε.
Ένα παιδί μπορεί να κατανοήσει ότι ο γονιός του χρειάζεται το κινητό για να εργαστεί ή να επικοινωνήσει για κάτι σημαντικό.
Αυτό που δυσκολεύεται να κατανοήσει είναι γιατί η δική του οθόνη αποτελεί πρόβλημα, ενώ η οθόνη του γονιού μοιάζει να μην έχει κανένα όριο.
Και εδώ βρίσκεται μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην επιβολή ενός κανόνα και στη διαμόρφωση μιας κοινής οικογενειακής συνήθειας.
Ο κανόνας χωρίς σχέση δεν κρατά εύκολα
Οι γονείς ρωτούν συχνά πόσες ώρες οθόνης είναι κατάλληλες για κάθε ηλικία.
Είναι μια χρήσιμη ερώτηση. Δεν είναι όμως η μοναδική.
Χρειάζεται να εξετάσουμε και τι παρακολουθεί το παιδί, γιατί χρησιμοποιεί την οθόνη, πώς αισθάνεται όταν τη χρησιμοποιεί και ποιες δραστηριότητες περιορίζονται εξαιτίας της.
Κυρίως, χρειάζεται να αναρωτηθούμε τι υπάρχει στη ζωή του πέρα από αυτήν.
Υπάρχει χρόνος για παιχνίδι; Για φίλους; Για κίνηση; Για συζήτηση; Για κοινές δραστηριότητες με την οικογένεια;
Ένα παιδί που έχει ευκαιρίες να παίξει, να δημιουργήσει, να εξερευνήσει και να συνδεθεί με άλλους ανθρώπους έχει περισσότερες επιλογές για να αξιοποιήσει τον χρόνο του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα ζητήσει το τάμπλετ ή το κινητό. Σημαίνει όμως ότι η οθόνη δεν χρειάζεται να αποτελεί τη μοναδική εύκολη επιλογή.
Τα όρια είναι απαραίτητα. Χρειάζονται όμως συνέπεια, εξηγήσεις και ενδιαφέρον για τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού.
Γιατί ο στόχος δεν είναι απλώς να αφήσει το παιδί την οθόνη.
Είναι να μάθει σταδιακά να διαχειρίζεται τον χρόνο, τις επιλογές και την προσοχή του.
Η βαρεμάρα δεν είναι εχθρός
Χρησιμοποιούμε συχνά την οθόνη για να γλιτώσουμε το παιδί από τη βαρεμάρα.
Μόλις πει «βαριέμαι», αναζητούμε κάτι να του δείξουμε, κάτι να παρακολουθήσει, κάτι που θα το κρατήσει απασχολημένο.
Κι όμως, η βαρεμάρα δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό.
Μερικές φορές, όταν το παιδί έχει χρόνο, ασφάλεια και διαθέσιμες επιλογές, αυτή η μικρή αμηχανία μπορεί να γίνει αφορμή για φαντασία και δημιουργικότητα.
Μπορεί να επινοήσει ένα παιχνίδι, να φτιάξει μια ιστορία, να χρησιμοποιήσει διαφορετικά ένα αντικείμενο ή να ανακαλύψει κάτι που του αρέσει.
Δεν συμβαίνει πάντοτε αυτόματα. Κάποια παιδιά χρειάζονται περισσότερη ενθάρρυνση ή βοήθεια για να ανακαλύψουν τι μπορούν να κάνουν.
Αλλά δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε κάθε στιγμή χωρίς οργανωμένη δραστηριότητα ως πρόβλημα.
Αν γεμίζουμε αμέσως κάθε κενό με μια οθόνη, περιορίζουμε τις ευκαιρίες του παιδιού να αναζητήσει μόνο του διαφορετικούς τρόπους απασχόλησης.
Και ίσως κάποιες φορές το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε δεν είναι να του προτείνουμε κάτι.
Είναι να του δώσουμε λίγο χώρο να ανακαλύψει τι θέλει να κάνει.
Μαζί με την οθόνη, όχι απέναντι
Δεν είναι όλος ο χρόνος οθόνης ίδιος.
Ένα παιδί που παρακολουθεί μόνο του ατελείωτα βίντεο ζει μια διαφορετική εμπειρία από ένα παιδί που βλέπει ένα ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ με τον γονιό του και στη συνέχεια συζητούν όσα είδαν.
Το ίδιο ισχύει για ένα δημιουργικό παιχνίδι, μια εκπαιδευτική εφαρμογή ή μια βιντεοκλήση με αγαπημένα πρόσωπα.
Η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες μάθησης, επικοινωνίας και δημιουργίας.
Το ερώτημα είναι πώς την εντάσσουμε στη ζωή του παιδιού.
Αξίζει να ενδιαφερθούμε πραγματικά για τον ψηφιακό κόσμο του. Να καθίσουμε δίπλα του, να ρωτήσουμε τι του αρέσει, να καταλάβουμε τι βρίσκει ενδιαφέρον σε ένα παιχνίδι ή σε ένα βίντεο.
Όχι μόνο για να ελέγχουμε τι κάνει, αλλά και για να το γνωρίσουμε καλύτερα.
Όταν το παιδί αισθάνεται ότι ο γονιός ενδιαφέρεται για όσα το απασχολούν, δημιουργούνται περισσότερες ευκαιρίες για ουσιαστική συζήτηση.
Και μέσα από αυτή τη σχέση γίνεται ευκολότερο να μιλήσουμε και για τα όρια.
Γιατί τα όρια χωρίς ενδιαφέρον μπορούν να ακουστούν σαν τιμωρία. Όταν όμως συνοδεύονται από επικοινωνία, συνέπεια και σεβασμό, μπορούν να γίνουν κατανοητά ως μέρος της φροντίδας.
Η συστημική ματιά: τι αλλάζει στις πέντε διαστάσεις
Η σχέση των παιδιών με την τεχνολογία δεν αφορά μόνο τις ώρες που περνούν μπροστά σε μια οθόνη.
Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται, επικοινωνούν και διαμορφώνουν καθημερινές συνήθειες.
Στη σωματική διάσταση, χρειάζεται να προστατεύουμε τον χρόνο για κίνηση, παιχνίδι, ύπνο και ξεκούραση. Όταν η χρήση των οθονών περιορίζει συστηματικά αυτές τις δραστηριότητες, μπορεί να επηρεάζεται η σωματική ευεξία του παιδιού.
Στη νοητική διάσταση, έχει σημασία το είδος του περιεχομένου και ο τρόπος χρήσης. Η τεχνολογία μπορεί να υποστηρίξει τη μάθηση και τη δημιουργικότητα, αλλά χρειάζεται να αφήνει χώρο και για συγκέντρωση, προσωπική αναζήτηση και ενεργή συμμετοχή.
Στη συναισθηματική διάσταση, τα παιδιά χρειάζονται ευκαιρίες να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται όσα αισθάνονται. Η οθόνη μπορεί περιστασιακά να προσφέρει χαλάρωση, αλλά δεν είναι χρήσιμο να αποτελεί πάντοτε τη μοναδική απάντηση στη βαρεμάρα, στην απογοήτευση ή στη στενοχώρια.
Στην κοινωνική διάσταση, οι ανθρώπινες σχέσεις έχουν ανάγκη από χρόνο, επικοινωνία και κοινές εμπειρίες. Η ψηφιακή επικοινωνία μπορεί να αποτελεί μέρος αυτών των σχέσεων, χωρίς να χρειάζεται να αντικαθιστά το παιχνίδι, τη συντροφικότητα και την προσωπική επαφή.
Στην πνευματική διάσταση, το παιδί διαμορφώνει σταδιακά αξίες, ενδιαφέροντα και μια προσωπική αντίληψη για τον κόσμο. Χρειάζεται εμπειρίες που το βοηθούν να ανακαλύπτει τι έχει σημασία για το ίδιο, να αναρωτιέται, να θαυμάζει και να βρίσκει νόημα πέρα από τη συνεχή αναζήτηση νέων ερεθισμάτων.
Αυτές οι διαστάσεις συνδέονται μεταξύ τους.
Ο ύπνος επηρεάζει τη συγκέντρωση. Η συναισθηματική κατάσταση επηρεάζει τη συμπεριφορά. Η ποιότητα των σχέσεων επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το παιδί αισθάνεται και συμμετέχει στην καθημερινότητά του.
Και πάνω απ’ όλα, η οικογένεια αποτελεί ένα σύστημα.
Οι συμπεριφορές των μελών της αλληλεπιδρούν. Όταν ένας γονιός αλλάζει συνειδητά μια καθημερινή συνήθεια, μπορεί να επηρεάσει θετικά τη δυναμική ολόκληρης της οικογένειας.
Γι’ αυτό η συζήτηση για τις οθόνες δεν αφορά μόνο το παιδί.
Μας αφορά όλους.
Εν κατακλείδι
Αντί να ξεκινήσετε με έναν ακόμη κανόνα για τα παιδιά, δοκιμάστε να δημιουργήσετε μια κοινή συμφωνία για όλη την οικογένεια.
Για παράδειγμα, κανένα κινητό στο τραπέζι την ώρα του φαγητού. Ή μια ήρεμη τελευταία ώρα πριν από τον ύπνο, χωρίς οθόνες, όπου αυτό είναι εφικτό.
Για όλους. Και πρώτα για τους μεγάλους.
Δεν χρειάζεται να είναι μια τέλεια συμφωνία. Χρειάζεται να είναι ρεαλιστική και να μπορούν όλοι να συμμετέχουν.
Αν τα παιδιά είναι μεγαλύτερα, συζητήστε μαζί τους και για τον τρόπο που λειτουργούν οι ψηφιακές εφαρμογές.
Εξηγήστε τους ότι ορισμένες πλατφόρμες χρησιμοποιούν ειδοποιήσεις, αυτόματη αναπαραγωγή και προτεινόμενο περιεχόμενο για να ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση.
Βοηθήστε τα να αναγνωρίζουν πότε χρησιμοποιούν μια εφαρμογή επειδή πραγματικά το θέλουν και πότε συνεχίζουν από συνήθεια.
Μην περιμένετε ότι μια συζήτηση θα αλλάξει τα πάντα. Η ανάπτυξη της αυτορρύθμισης απαιτεί χρόνο, εξάσκηση και επαναλαμβανόμενες εμπειρίες.
Αλλά η γνώση, ο διάλογος και η συμμετοχή μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αποκτήσουν μεγαλύτερη επίγνωση των επιλογών τους.
Και ίσως το σημαντικότερο βήμα να είναι εκείνο που χρειάζεται να κάνουμε εμείς.
Την επόμενη φορά που θα ζητήσουμε από το παιδί να αφήσει το τάμπλετ, ας αναρωτηθούμε πρώτα πού βρίσκεται το δικό μας κινητό.
Όχι για να κατηγορήσουμε τον εαυτό μας.
Αλλά για να θυμηθούμε ότι η διαπαιδαγώγηση δεν πραγματοποιείται μόνο μέσα από συμβουλές και κανόνες.
Πραγματοποιείται και μέσα από το καθημερινό μας παράδειγμα.
«Τα παιδιά σπάνια ακούνε τι τους λέμε. Ποτέ δεν σταματούν να βλέπουν τι κάνουμε.»



