Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach
Η πρώτη χρονιά της δουλειάς από το σπίτι έμοιαζε με δώρο. Χωρίς μετακινήσεις, με ευελιξία, με περισσότερο χρόνο για την οικογένεια.

Τη δεύτερη χρονιά, όμως, κάτι είχε αλλάξει.
Απαντούσε σε email στις έντεκα το βράδυ. Ο φορητός υπολογιστής είχε μετακομίσει μόνιμα στο τραπέζι της κουζίνας. Το Σάββατο δεν διέφερε πλέον πολύ από την Τετάρτη.
Η δουλειά δεν είχε γίνει περισσότερη. Είχε γίνει παντού.
Η τεχνολογία μάς έδωσε τη δυνατότητα να εργαζόμαστε από σχεδόν οπουδήποτε. Από το σπίτι, από ένα καφέ, ακόμη και από το μέρος όπου υποτίθεται ότι έχουμε πάει για να ξεκουραστούμε.
Αυτή η δυνατότητα αποτελεί πραγματικό πλεονέκτημα.
Όταν όμως η ευελιξία μετατρέπεται σε διαρκή διαθεσιμότητα, μπορεί να συμβεί κάτι παράξενο.
Να αποκτήσουμε την ελευθερία να εργαζόμαστε από παντού, αλλά να χάσουμε την αίσθηση ότι υπάρχει κάπου ένα μέρος όπου η εργασία σταματά.
Τα όρια που κάποτε έβαζε ο χώρος
Για πολλά χρόνια, ο χώρος και το ωράριο βοηθούσαν να ξεχωρίζουμε την επαγγελματική από την προσωπική ζωή.
Έφευγες από το γραφείο, έκλεινες την πόρτα και επέστρεφες στο σπίτι.
Βέβαια, ούτε τότε σταματούσε πάντοτε η δουλειά όταν τελείωνε το ωράριο. Υπήρχαν επαγγελματικές υποχρεώσεις, ανησυχίες και εκκρεμότητες που μας ακολουθούσαν.
Σήμερα, όμως, η τεχνολογία έχει κάνει αυτή τη μετάβαση ακόμη πιο εύκολη.
Το γραφείο βρίσκεται μέσα στο κινητό μας.
Ένα μήνυμα, μια ειδοποίηση ή μια εκκρεμότητα αρκούν για να επιστρέψουμε νοητικά στη δουλειά, ακόμη κι αν βρισκόμαστε στο σπίτι με την οικογένειά μας.
Τα φυσικά όρια δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά συχνά δεν αρκούν πια.
Χρειάζεται να δημιουργήσουμε και λειτουργικά όρια.
Να γνωρίζουμε πότε εργαζόμαστε, πότε είμαστε διαθέσιμοι και πότε ο χρόνος μας ανήκει σε άλλες πλευρές της ζωής μας.
Γιατί η ευελιξία έχει πραγματική αξία όταν μπορούμε να επιλέγουμε όχι μόνο από πού θα εργαστούμε, αλλά και πότε θα σταματήσουμε.
Η διαθεσιμότητα ως αόρατη απαίτηση
Σε πολλές επαγγελματικές ομάδες, η συνεχής διαθεσιμότητα δεν αποτελεί επίσημη υποχρέωση.
Κανείς δεν έχει ζητήσει ρητά να απαντάμε σε μηνύματα αργά το βράδυ.
Κι όμως, κάποιος στέλνει ένα email στις δέκα. Ένας συνάδελφος απαντά. Ένας άλλος βλέπει την απάντηση και αισθάνεται ότι πρέπει να κάνει το ίδιο.
Σταδιακά δημιουργείται μια προσδοκία που κανείς δεν έχει συζητήσει.
Η διαθεσιμότητα γίνεται άγραφος κανόνας.
Και ο άγραφος κανόνας είναι συχνά δυσκολότερο να αμφισβητηθεί, ακριβώς επειδή δεν τον έχει ανακοινώσει κανείς.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν αυτή η συμπεριφορά προέρχεται από ανθρώπους που έχουν θέσεις ευθύνης.
Ένα μήνυμα του προϊσταμένου στις έντεκα το βράδυ μπορεί να δημιουργήσει πίεση, ακόμη κι αν συνοδεύεται από τη φράση «δεν χρειάζεται να απαντήσεις τώρα».
Ο εργαζόμενος μπορεί να αναρωτηθεί αν η καθυστερημένη απάντηση θα θεωρηθεί έλλειψη ενδιαφέροντος ή επαγγελματισμού.
Δεν αισθάνονται όλοι αυτή την πίεση με τον ίδιο τρόπο. Ούτε κάθε επικοινωνία εκτός ωραρίου αποτελεί πρόβλημα.
Όμως η επαναλαμβανόμενη προσδοκία άμεσης ανταπόκρισης μπορεί να δυσκολεύει την αποσύνδεση από την εργασία.
Και τότε η προσωπική ξεκούραση αρχίζει να εξαρτάται από το αν θα εμφανιστεί το επόμενο μήνυμα.
Το σπίτι που έγινε γραφείο
Όταν εργαζόμαστε από το σπίτι, ο ίδιος χώρος καλείται να εξυπηρετήσει διαφορετικές ανάγκες.
Στο τραπέζι όπου τρώμε μπορεί να πραγματοποιούμε επαγγελματικές συναντήσεις. Στον καναπέ όπου ξεκουραζόμαστε μπορεί να απαντάμε σε email. Στο υπνοδωμάτιο μπορεί να βρίσκεται ο υπολογιστής με τις εκκρεμότητες της επόμενης ημέρας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η εργασία από το σπίτι είναι προβληματική.
Για πολλούς ανθρώπους προσφέρει καλύτερη οργάνωση, λιγότερες μετακινήσεις και περισσότερο έλεγχο της καθημερινότητάς τους.
Η δυσκολία εμφανίζεται όταν δεν υπάρχει σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στις διαφορετικές δραστηριότητες.
Όταν καθόμαστε στον καναπέ και σκεφτόμαστε τη δουλειά. Όταν τρώμε και παρακολουθούμε τα επαγγελματικά μηνύματα. Όταν προσπαθούμε να κοιμηθούμε και θυμόμαστε μια εκκρεμότητα επειδή μόλις εμφανίστηκε μια ειδοποίηση.
Η ψυχολογική αποσύνδεση από την εργασία είναι σημαντικό μέρος της ξεκούρασης.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να ξεχνάμε ολοκληρωτικά τη δουλειά μας κάθε απόγευμα.
Σημαίνει ότι χρειάζεται να υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες δεν αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να ασχολούμαστε μαζί της.
Και αυτό δεν απαιτεί απαραίτητα ένα ξεχωριστό δωμάτιο για γραφείο.
Μερικές φορές χρειάζεται απλώς να δημιουργήσουμε έναν σαφή τρόπο με τον οποίο η εργάσιμη ημέρα αρχίζει και τελειώνει.
Οι ομάδες χρειάζονται κοινούς κανόνες
Τα όρια ανάμεσα στην εργασία και στην προσωπική ζωή δεν είναι αποκλειστικά προσωπική υπόθεση.
Σε μια ομάδα που εργάζεται εξ αποστάσεως, οι διαφορετικές συνήθειες των μελών της μπορούν εύκολα να δημιουργήσουν παρεξηγήσεις.
Κάποιος προτιμά να εργάζεται νωρίς το πρωί. Κάποιος άλλος είναι πιο παραγωγικός αργά το απόγευμα. Ένας τρίτος χρειάζεται να προσαρμόζει το ωράριό του στις οικογενειακές του υποχρεώσεις.
Η ευελιξία επιτρέπει αυτές τις διαφορετικές επιλογές.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν θεωρούμε ότι οι προσωπικές μας ώρες εργασίας πρέπει να αποτελούν και ώρες διαθεσιμότητας για όλους τους υπόλοιπους.
Γι’ αυτό οι ομάδες χρειάζονται κοινές, ξεκάθαρες συμφωνίες.
Ποιες ώρες περιμένουμε απάντηση; Ποια θέματα είναι πραγματικά επείγοντα; Πότε χρησιμοποιούμε email και πότε τηλεφωνούμε; Πώς επικοινωνούμε όταν κάποιος δεν εργάζεται;
Δεν χρειάζεται όλοι να έχουν το ίδιο ωράριο.
Χρειάζεται όμως όλοι να γνωρίζουν τι αναμένεται από αυτούς.
Ιδιαίτερη ευθύνη έχουν οι άνθρωποι που διοικούν ομάδες.
Δεν αρκεί ένας επικεφαλής να δηλώνει ότι σέβεται τον προσωπικό χρόνο των συνεργατών του.
Χρειάζεται να το δείχνει με τις καθημερινές του επιλογές.
Να μη θεωρεί την άμεση απάντηση ένδειξη αφοσίωσης. Να μην επιβραβεύει διαρκώς εκείνον που εργάζεται εκτός ωραρίου. Να φροντίζει ο φόρτος εργασίας να είναι συμβατός με τον διαθέσιμο χρόνο.
Και όταν γράφει ένα μη επείγον μήνυμα αργά το βράδυ, να μπορεί απλώς να προγραμματίσει την αποστολή του για το επόμενο πρωί.
Γιατί ο σεβασμός στον προσωπικό χρόνο δεν είναι μόνο θέμα ευγένειας.
Είναι μέρος της κουλτούρας μιας επιχείρησης.
Η συστημική ματιά: τι αλλάζει στις πέντε διαστάσεις
Η απουσία σαφών ορίων ανάμεσα στην εργασία και στην προσωπική ζωή δεν επηρεάζει μόνο την οργάνωση της ημέρας μας.
Μπορεί να επιδρά σε διαφορετικές πλευρές της ζωής μας, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους.
Στη σωματική διάσταση, τα παρατεταμένα ωράρια, η πολύωρη καθιστική εργασία και η ανεπαρκής ξεκούραση μπορούν να επιβαρύνουν τη σωματική μας ευεξία. Το σώμα χρειάζεται κίνηση, ύπνο και χρόνο αποκατάστασης, ανεξάρτητα από το πού εργαζόμαστε.
Στη νοητική διάσταση, η συνεχής ενασχόληση με επαγγελματικές εκκρεμότητες μπορεί να περιορίζει τον χώρο για συγκέντρωση σε άλλες δραστηριότητες. Ακόμη κι όταν δεν εργαζόμαστε ενεργά, μπορεί να εξακολουθούμε να επεξεργαζόμαστε όσα πρέπει να κάνουμε.
Στη συναισθηματική διάσταση, η αίσθηση ότι πρέπει να είμαστε πάντοτε διαθέσιμοι μπορεί να δημιουργεί πίεση, ανησυχία ή ενοχές. Να αισθανόμαστε ότι δεν κάνουμε αρκετά όταν ξεκουραζόμαστε ή ότι παραμελούμε τους ανθρώπους μας όταν εργαζόμαστε.
Στην κοινωνική διάσταση, η απουσία ορίων μπορεί να επηρεάζει την ποιότητα των σχέσεών μας. Να βρισκόμαστε στο ίδιο δωμάτιο με την οικογένειά μας, αλλά να παρακολουθούμε συνεχώς το κινητό. Να συμμετέχουμε σε μια συζήτηση και ταυτόχρονα να σκεφτόμαστε το επόμενο επαγγελματικό καθήκον.
Στην πνευματική διάσταση, αναδεικνύεται η ανάγκη να επανεξετάσουμε τη θέση που έχει η εργασία στη ζωή μας. Η επαγγελματική δημιουργία μπορεί να αποτελεί σημαντική πηγή ικανοποίησης και νοήματος. Δεν χρειάζεται όμως να αποτελεί τη μοναδική. Οι προσωπικές μας αξίες, οι σχέσεις, τα ενδιαφέροντα και οι επιθυμίες μας αξίζουν επίσης χώρο.
Οι πέντε διαστάσεις αλληλεπιδρούν.
Η ανεπαρκής ξεκούραση μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωσή μας. Η συνεχής νοητική επιβάρυνση μπορεί να αυξήσει τη συναισθηματική ένταση. Και αυτή η ένταση μπορεί να μεταφερθεί στις σχέσεις μας.
Αντίστοιχα, η καλύτερη οργάνωση της εργασίας μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο χώρο για προσωπική φροντίδα, ουσιαστική επικοινωνία και δραστηριότητες που μας προσφέρουν ικανοποίηση.
Γι’ αυτό τα όρια δεν είναι απλώς θέμα ωραρίου.
Είναι μέρος της συνολικής ισορροπίας της ζωής μας.
Εν κατακλείδι
Δοκίμασε να δημιουργήσεις μια μικρή τελετουργία για το τέλος της εργάσιμης ημέρας.
Πριν κλείσεις τον υπολογιστή, αφιέρωσε λίγα λεπτά για να καταγράψεις όσα ολοκλήρωσες και όσα χρειάζεται να συνεχίσεις την επόμενη ημέρα.
Έπειτα κλείσε τις εφαρμογές της δουλειάς.
Αν μπορείς, απομάκρυνε τον υπολογιστή από τον χώρο όπου θα ξεκουραστείς.
Ρύθμισε τις επαγγελματικές ειδοποιήσεις σύμφωνα με το ωράριο και τις πραγματικές σου υποχρεώσεις.
Και κάνε κάτι μικρό που να σηματοδοτεί τη μετάβαση.
Έναν σύντομο περίπατο. Ένα ντους. Λίγη μουσική. Ένα τηλεφώνημα σε έναν φίλο.
Δεν χρειάζεται να είναι κάτι εντυπωσιακό.
Χρειάζεται μόνο να σου θυμίζει ότι η εργασία ολοκληρώθηκε για σήμερα.
Αν χρησιμοποιείς το ίδιο τραπέζι για να δουλεύεις και να τρως, μπορείς να δημιουργήσεις ένα απλό σημάδι.
Ένα φωτιστικό που ανάβει μόνο τις ώρες εργασίας. Ένα σημειωματάριο που κλείνει όταν τελειώνει η ημέρα. Ένα κουτί όπου τοποθετείς όσα συνδέονται με τη δουλειά.
Μικρές πρακτικές που μπορούν να σε βοηθήσουν να ξεχωρίζεις τις διαφορετικές στιγμές της καθημερινότητάς σου.
Και αν εργάζεσαι σε μια ομάδα όπου η επικοινωνία συνεχίζεται ανεξέλεγκτα εκτός ωραρίου, μην θεωρήσεις ότι το πρόβλημα μπορεί να λυθεί μόνο με την προσωπική σου προσπάθεια.
Αξίζει να συζητήσετε και να συμφωνήσετε κοινούς τρόπους συνεργασίας.
Γιατί κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να προστατεύει αποτελεσματικά τον προσωπικό του χρόνο όταν το εργασιακό του περιβάλλον απαιτεί, άμεσα ή έμμεσα, να παραμένει συνεχώς διαθέσιμος.
Η τεχνολογία μάς προσφέρει δυνατότητες που πριν από λίγα χρόνια θα ήταν δύσκολο να φανταστούμε.
Μπορούμε να εργαζόμαστε από διαφορετικά μέρη, να συνεργαζόμαστε με ανθρώπους που βρίσκονται μακριά και να οργανώνουμε την καθημερινότητά μας με μεγαλύτερη ευελιξία.
Το ζητούμενο δεν είναι να περιορίσουμε αυτές τις δυνατότητες.
Είναι να μάθουμε να τις χρησιμοποιούμε χωρίς να χάνουμε τον έλεγχο του προσωπικού μας χρόνου.
Γιατί η εργασία αποτελεί σημαντικό μέρος της ζωής μας.
Δεν χρειάζεται όμως να καταλαμβάνει ολόκληρη τη ζωή μας.
«Η ελευθερία να δουλεύεις από παντού αξίζει μόνο αν κρατάς και την ελευθερία να σταματάς.»



