Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach
Είναι έξι το απόγευμα. Η μέρα πέρασε μπροστά σε μια οθόνη: μηνύματα, βιντεοκλήσεις, έγγραφα, ειδοποιήσεις. Το σώμα σχεδόν δεν κουνήθηκε. Κι όμως, η κούραση είναι βαριά, σαν μετά από μια μέρα σκληρής δουλειάς.

Το βράδυ, αντί για ξεκούραση, ακολουθεί κι άλλη οθόνη. Λίγο κινητό στον καναπέ, μερικές ειδήσεις, μια τελευταία ματιά στα μηνύματα. Ο ύπνος έρχεται δύσκολα.
Πολλοί άνθρωποι που συναντώ στις συνεδρίες περιγράφουν ακριβώς αυτό. Και συχνά το αποδίδουν σε έλλειψη αντοχής ή σε αδυναμία να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Όμως η σωματική ακινησία δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε καταβάλει προσπάθεια.
Μπορεί να περάσαμε ολόκληρη την ημέρα καθισμένοι, αλλά ο νους μας να μην σταμάτησε ούτε στιγμή.
Η κούραση από τις συνεχείς αλλαγές
Ένα από τα πράγματα που μπορούν να μας εξαντλήσουν δεν είναι μόνο ο όγκος της δουλειάς, αλλά και οι συνεχείς μεταβάσεις από τη μία δραστηριότητα στην άλλη.
Ένα email, μια ειδοποίηση, ένα μήνυμα, πίσω στο έγγραφο, μια βιντεοκλήση, μια γρήγορη ματιά στα νέα.
Κάθε φορά που αλλάζουμε αντικείμενο, χρειάζεται να επαναπροσανατολίσουμε την προσοχή μας. Να θυμηθούμε πού βρισκόμασταν, τι κάναμε και ποιο ήταν το επόμενο βήμα.
Αυτή η διαδικασία έχει ένα νοητικό κόστος.
Όταν επαναλαμβάνεται δεκάδες φορές μέσα στην ημέρα, μπορεί να δυσκολεύει τη συγκέντρωση και να ενισχύει την αίσθηση της κόπωσης.
Δεν είναι λοιπόν παράξενο να φτάνουμε στο απόγευμα αισθανόμενοι ότι δουλέψαμε ασταμάτητα, χωρίς να μπορούμε να προσδιορίσουμε τι ακριβώς ολοκληρώσαμε.
Και ίσως εκεί βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ψηφιακής καθημερινότητας: δεν μας ζητά απλώς να κάνουμε πολλά πράγματα. Μας ζητά να είμαστε συνεχώς διαθέσιμοι για το επόμενο.
Το «χαλαρώνω» που δεν χαλαρώνει πάντα
Το βράδυ, κουρασμένοι, πιάνουμε το κινητό για να ξεκουραστούμε.
Και είναι λογικό. Θέλουμε κάτι εύκολο, κάτι που δεν απαιτεί ιδιαίτερη προσπάθεια.
Μόνο που δεν είναι κάθε δραστηριότητα μπροστά σε μια οθόνη πραγματική ξεκούραση.
Ένα ευχάριστο βίντεο, μια συζήτηση με κάποιον αγαπημένο άνθρωπο ή μια ταινία μπορεί πράγματι να μας χαλαρώσει.
Η ατελείωτη όμως εναλλαγή εικόνων, ειδήσεων, σχολίων και ειδοποιήσεων μπορεί να διατηρεί την προσοχή μας ενεργή, ακόμη κι όταν θεωρούμε ότι δεν κάνουμε τίποτα.
Η οθόνη μάς προσφέρει συνεχώς κάτι καινούργιο. Και κάθε καινούργιο ερέθισμα διεκδικεί ένα μικρό κομμάτι της προσοχής μας.
Έτσι, μπορεί να περνά μία ώρα χωρίς να το καταλάβουμε και, όταν αφήνουμε το κινητό, να μην αισθανόμαστε ιδιαίτερα πιο ξεκούραστοι.
Το ζήτημα δεν είναι ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να μας προσφέρει χαλάρωση.
Είναι ότι χρειάζεται να ξεχωρίζουμε αυτό που μας ξεκουράζει πραγματικά από εκείνο που απλώς μας κρατά απασχολημένους.
Η ξεκούραση χρειάζεται χώρο
Έχουμε συνηθίσει να γεμίζουμε σχεδόν κάθε κενό της ημέρας.
Περιμένουμε στην ουρά και ανοίγουμε το κινητό. Καθόμαστε για λίγο στον καναπέ και αναζητούμε κάτι να δούμε. Περπατάμε και αισθανόμαστε ότι πρέπει οπωσδήποτε να ακούμε κάτι.
Ακόμη και η σιωπή μοιάζει με χρόνο που χρειάζεται να αξιοποιηθεί.
Κι όμως, υπάρχουν στιγμές που δεν χρειάζεται να κάνουμε τίποτα συγκεκριμένο.
Ένας περίπατος χωρίς ακουστικά. Λίγα λεπτά κοιτάζοντας τη θάλασσα. Ένας καφές χωρίς κινητό. Ακόμη και το πλύσιμο των πιάτων, χωρίς να συνοδεύεται από κάποια άλλη δραστηριότητα.
Αυτές οι φαινομενικά άδειες στιγμές μπορούν να μας δώσουν τον χώρο να χαλαρώσουμε, να παρατηρήσουμε τις σκέψεις μας και να απομακρυνθούμε προσωρινά από τις συνεχείς απαιτήσεις.
Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε και την ξεκούραση σε μια ακόμη εργασία που πρέπει να εκτελέσουμε σωστά.
Μερικές φορές, αυτό που χρειαζόμαστε δεν είναι περισσότερη πληροφορία, περισσότερη ψυχαγωγία ή περισσότερα ερεθίσματα.
Είναι απλώς λίγος χώρος.
Ο ύπνος πληρώνει τον λογαριασμό
Η ψηφιακή δραστηριότητα της ημέρας συχνά συνεχίζεται μέχρι τη στιγμή που ξαπλώνουμε.
Το κινητό βρίσκεται δίπλα στο κρεβάτι. Μια τελευταία ματιά στα μηνύματα γίνεται άλλη μία επίσκεψη στα κοινωνικά δίκτυα. Μια είδηση μάς προβληματίζει. Ένα επαγγελματικό email μάς θυμίζει κάτι που πρέπει να κάνουμε αύριο.
Και ενώ το σώμα είναι κουρασμένο, ο νους παραμένει απασχολημένος.
Η χρήση οθονών πριν από τον ύπνο έχει συσχετιστεί με δυσκολίες στην ξεκούραση, ιδιαίτερα όταν παρατείνει την ώρα που μένουμε ξύπνιοι ή μας εκθέτει σε έντονο φως και περιεχόμενο που μας κρατά σε εγρήγορση.
Δεν επηρεάζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Αξίζει όμως να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει στη δική μας καθημερινότητα.
Ίσως βοηθήσει να αφήνουμε το κινητό στην άκρη την τελευταία ώρα πριν κοιμηθούμε. Να έχουμε ένα βιβλίο στο κομοδίνο, να χαμηλώνουμε τον φωτισμό ή να χρησιμοποιούμε ένα απλό ξυπνητήρι αντί για το τηλέφωνο δίπλα στο μαξιλάρι.
Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τα πάντα από τη μία ημέρα στην άλλη.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε με μια μικρή αλλαγή και να παρατηρήσουμε αν επηρεάζει την ποιότητα του ύπνου μας.
Γιατί ο ύπνος δεν είναι ο χρόνος που απομένει όταν τελειώσουμε με όλες τις υποχρεώσεις μας.
Είναι μια βασική ανάγκη που αξίζει να έχει τη δική της θέση στην καθημερινότητά μας.
Και φυσικά, όταν η εξάντληση επιμένει ή επηρεάζει σημαντικά τη ζωή μας, χρειάζεται να διερευνούμε και άλλες πιθανές αιτίες με τη βοήθεια ενός επαγγελματία υγείας. Δεν οφείλεται κάθε μορφή κόπωσης στην τεχνολογία.
Η συστημική ματιά: τι αλλάζει στις πέντε διαστάσεις
Η ψηφιακή κούραση δεν αφορά μόνο τον χρόνο που περνάμε μπροστά σε μια οθόνη. Μπορεί να επηρεάζει διαφορετικές πλευρές της ζωής μας, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους.
Στη σωματική διάσταση, η πολύωρη ακινησία, η έλλειψη κίνησης και η ανεπαρκής ξεκούραση επηρεάζουν την ενέργεια και τη σωματική μας ευεξία. Το σώμα χρειάζεται κίνηση, αλλά χρειάζεται και πραγματική ανάπαυση.
Στη νοητική διάσταση, οι συνεχείς διακοπές και η εναλλαγή πληροφοριών δυσκολεύουν τη συγκέντρωση. Όταν η προσοχή μας μετακινείται διαρκώς, γίνεται πιο απαιτητικό να παραμείνουμε σε μια σκέψη, να επεξεργαστούμε ένα πρόβλημα ή να ολοκληρώσουμε μια ουσιαστική εργασία.
Στη συναισθηματική διάσταση, η συσσωρευμένη κόπωση μπορεί να περιορίσει την υπομονή μας και να αυξήσει την ευερεθιστότητα. Μικρές δυσκολίες της καθημερινότητας μπορεί να μας φαίνονται μεγαλύτερες από όσο πραγματικά είναι.
Στην κοινωνική διάσταση, η εξάντληση δεν σταματά όταν κλείνουμε τον υπολογιστή. Μπορεί να επιστρέφουμε στο σπίτι χωρίς την ενέργεια ή τη διάθεση που θα θέλαμε να διαθέσουμε στους ανθρώπους μας. Και έτσι ο τρόπος που εργαζόμαστε αρχίζει να επηρεάζει την ποιότητα των σχέσεών μας.
Στην πνευματική διάσταση, οι συνεχείς απαιτήσεις μπορούν να περιορίσουν τον χώρο για προσωπικό αναστοχασμό. Για εκείνες τις ήσυχες στιγμές όπου αναρωτιόμαστε τι έχει πραγματική σημασία, αν ο τρόπος που ζούμε ανταποκρίνεται στις αξίες μας και τι χρειαζόμαστε για να αισθανόμαστε περισσότερο ισορροπημένοι.
Οι πέντε διαστάσεις δεν λειτουργούν ανεξάρτητα.
Όταν δεν ξεκουραζόμαστε επαρκώς, δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε. Όταν δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε, μπορεί να αυξάνεται η ένταση. Και όταν η ένταση συσσωρεύεται, επηρεάζεται ο τρόπος που επικοινωνούμε και συνδεόμαστε με τους άλλους.
Γι’ αυτό η αντιμετώπιση της ψηφιακής κούρασης δεν είναι απλώς ζήτημα καλύτερης διαχείρισης του χρόνου.
Είναι ζήτημα συνειδητής διαχείρισης της ενέργειας και της προσοχής μας.
Εν κατακλείδι
Δοκίμασε κάτι απλό για την επόμενη εβδομάδα.
Βάλε στη μέρα σου τρία μικρά διαλείμματα, δέκα λεπτών το καθένα, χωρίς καμία οθόνη.
Ένα το πρωί, ένα το μεσημέρι και ένα το απόγευμα.
Περπάτα λίγο, κοίτα έξω από το παράθυρο, φτιάξε έναν καφέ με την ησυχία σου. Δεν χρειάζεται να κάνεις κάτι παραγωγικό.
Στην αρχή μπορεί να σου φανεί χαμένος χρόνος.
Παρατήρησε όμως πώς αισθάνεσαι μετά από αυτές τις μικρές παύσεις. Αν επιστρέφεις στη δουλειά με περισσότερη συγκέντρωση. Αν το απόγευμα έχεις λίγη περισσότερη ενέργεια. Αν αισθάνεσαι λιγότερη ανάγκη να γεμίζεις κάθε στιγμή με κάτι.
Και αν εργάζεσαι μπροστά σε μια οθόνη, δοκίμασε να οργανώσεις διαφορετικά τις καθημερινές σου δραστηριότητες.
Να ελέγχεις τα email σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα, όταν αυτό είναι εφικτό. Να κλείνεις τις καρτέλες που δεν χρειάζεσαι. Να αφιερώνεις μισή ώρα σε μία εργασία, χωρίς συνεχείς μεταβάσεις.
Δεν είναι βέβαιο ότι θα κάνεις περισσότερα πράγματα. Είναι όμως πιθανό να δημιουργήσεις καλύτερες συνθήκες συγκέντρωσης και να μειώσεις ένα μέρος της περιττής νοητικής επιβάρυνσης.
Κυρίως, θα αρχίσεις να παρατηρείς κάτι σημαντικό: πόσο από τον χρόνο και την ενέργειά σου αφιερώνεις συνειδητά και πόσο παραχωρείς χωρίς να το αντιλαμβάνεσαι.
Γιατί στο τέλος της ημέρας δεν έχει σημασία μόνο πόσα καταφέραμε.
Έχει σημασία και πόση ενέργεια μας έχει απομείνει για τον εαυτό μας και για τους ανθρώπους που αγαπάμε.
«Δεν είμαστε κουρασμένοι επειδή κάνουμε πολλά. Είμαστε κουρασμένοι επειδή δεν σταματάμε ποτέ.»



