Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor/L&B Coach
Στο τέλος μιας τέτοιας εβδομάδας, ο άνθρωπος δεν χρειάζεται απαραίτητα περισσότερες σκέψεις. Χρειάζεται, ίσως, λίγη ησυχία για να δει τι μένει πραγματικά μέσα του. Τι από όλα αυτά ακούμπησε κάπου ουσιαστικά και τι μπορεί να τον ακολουθήσει όταν επιστρέψει ξανά στη γνωστή πίεση της καθημερινότητας. Γιατί εκεί φαίνεται αν μια έννοια έγινε βίωμα ή αν έμεινε απλώς μια όμορφη ιδέα.
Η ελευθερία είναι από τις λέξεις που ακούγονται μεγάλες. Στην πράξη όμως φαίνεται συνήθως σε μικρά πράγματα. Στον τρόπο που απαντά κανείς. Στο πώς στέκεται όταν πιέζεται. Στο αν αναγνωρίζει έγκαιρα ότι απομακρύνεται από τον εαυτό του. Στο αν μπορεί να κρατήσει μια καθαρή θέση χωρίς να γίνεται σκληρός. Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το πιο ουσιαστικό κράτημα από αυτή τη διαδρομή: η ελευθερία δεν δυναμώνει από μόνη της. Δυναμώνει όταν γίνεται καθημερινή στάση.
Αν λοιπόν κάτι έχει νόημα να μείνει από όσα προηγήθηκαν, ίσως είναι αυτά τα τέσσερα απλά αλλά όχι εύκολα σημεία.
- Να αναγνωρίζετε τι σας απομακρύνει από τον εαυτό σας
Συνήθως ο άνθρωπος δεν χάνει τον εαυτό του απότομα. Δεν συμβαίνει με έναν θεαματικό τρόπο που τον κάνει αμέσως να σταματήσει. Συμβαίνει πιο ήσυχα. Σε μικρές προσαρμογές που επαναλαμβάνονται. Σε ένα «ναι» που βγήκε πολύ γρήγορα. Σε μια σιωπή που δεν ήταν ακριβώς επιλογή. Σε μια κούραση που προσπεράστηκε άλλη μία φορά.
Αυτό είναι ένα πρώτο σημείο ελευθερίας: να αρχίσετε να βλέπετε πότε κάτι μέσα σας κάνει πίσω χωρίς να το ονομάζετε. Πότε μιλάτε για να μη δυσαρεστήσετε. Πότε συμφωνείτε μόνο και μόνο για να τελειώσει πιο εύκολα μια στιγμή. Πότε προσαρμόζεστε τόσο, ώστε λίγο λίγο χάνετε την επαφή με αυτό που θέλετε ή με αυτό που δεν αντέχετε άλλο.
Αυτή η παρατήρηση δεν χρειάζεται να γίνει με αυστηρότητα. Δεν είναι καταγραφή λαθών. Είναι ένας τρόπος να επιστρέφει ο άνθρωπος λίγο πιο κοντά στον εαυτό του.
- Να καλλιεργείτε εσωτερική σταθερότητα
Το να βλέπει κανείς καθαρά τι τον απομακρύνει από τον εαυτό του είναι σημαντικό, αλλά δεν αρκεί. Γιατί αν μέσα του δεν υπάρχει κάποιο πιο σταθερό σημείο, τότε η κατανόηση μένει συχνά μισή. Ο άνθρωπος καταλαβαίνει τι του συμβαίνει, αλλά με την πρώτη δυσκολία παρασύρεται ξανά από τον φόβο, από την πίεση ή από το κλίμα γύρω του.
Η εσωτερική σταθερότητα δεν είναι σκληρότητα. Ούτε είναι η ψευδαίσθηση ότι δεν σε αγγίζει τίποτε. Είναι περισσότερο ένα εσωτερικό έδαφος. Ένα σημείο μέσα σου που δεν αλλάζει κάθε φορά που αλλάζει ο τόνος του άλλου, η διάθεσή του ή η γνώμη του για εσένα.
Αυτό το έδαφος δεν χτίζεται απότομα. Χτίζεται με μικρές επιστροφές. Με μια παύση πριν από την παλιά αυτόματη αντίδραση. Με μια πιο καθαρή παρατήρηση του τι σε ταράζει και γιατί. Με λίγο λιγότερη εξάρτηση από το απέξω. Όχι επειδή οι άλλοι παύουν να μετρούν, αλλά επειδή αρχίζεις να μετράς κι εσύ λίγο περισσότερο στα μάτια σου.
- Να κρατάτε μικρά καθαρά όρια
Πολλοί περιμένουν να φτάσουν στα όριά τους για να βάλουν όριο. Συνήθως όμως τότε έχει ήδη μαζευτεί πολύ βάρος. Έχει προηγηθεί κούραση, εσωτερική ένταση, ίσως και αρκετή σιωπηλή πίκρα. Και τότε αυτό που βγαίνει δεν είναι πάντα καθαρό. Μπορεί να είναι ξέσπασμα, απομάκρυνση ή απότομη αντίδραση.
Τα μικρά όρια είναι διαφορετικά. Έρχονται λίγο νωρίτερα. Εκεί όπου κάτι αρχίζει να σε πιέζει, αλλά υπάρχει ακόμη μέσα σου χώρος να το πεις χωρίς να έχεις γεμίσει. Μπορεί να είναι κάτι απλό. Να μη σηκώσεις άλλο ένα βάρος που δεν σου αναλογεί. Να πεις ότι κάτι δεν σου κάνει καλό. Να μην απαντήσεις αυτόματα «εντάξει» ενώ δεν είναι εντάξει.
Αυτά τα μικρά καθαρά όρια αλλάζουν περισσότερα απ’ όσο φαίνεται. Γιατί βοηθούν τον άνθρωπο να μη ζει μόνο με υποχώρηση ή μόνο με καθυστερημένη αντίδραση. Τον βοηθούν να μένει πιο παρών στις στιγμές που πριν θα έχανε εύκολα τη θέση του.
- Να μετατρέπετε την επίγνωση σε πράξη
Η επίγνωση είναι πολύτιμη, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Μπορεί να ξέρει κανείς πολύ καλά τι τον κουράζει, τι τον φοβίζει, τι τον κρατά πίσω, και πάλι να μην αλλάζει τίποτε στον τρόπο που ζει. Τότε η κατανόηση μένει μέσα του σαν μια αλήθεια που δεν πρόλαβε να γίνει κίνηση.
Εκεί χρειάζεται κάτι μικρό αλλά ουσιαστικό: να περάσει η κατανόηση στην πράξη. Όχι σε μεγάλα βήματα. Σε κάτι πιο απλό και πιο δύσκολο μαζί. Να μη λες πάντα το ίδιο «ναι». Να κρατήσεις μια μικρή παύση πριν επιστρέψεις στην παλιά σου συνήθεια. Να πεις κάτι λίγο πιο καθαρά. Να μην πάρεις αμέσως πίσω αυτό που είπες μόνο και μόνο επειδή ο άλλος ξαφνιάστηκε.
Έτσι δυναμώνει η ελευθερία. Όχι όταν την καταλαβαίνεις μόνο εσωτερικά, αλλά όταν αρχίζει να φαίνεται και στον τρόπο που μιλάς, που επιλέγεις, που σχετίζεσαι.
Και βέβαια όλα αυτά δεν δοκιμάζονται σε ουδέτερο έδαφος. Ο άνθρωπος ζει μέσα σε σχέσεις, σε οικογένειες, σε επαγγελματικά σχήματα, σε ρόλους που έχουν ήδη διαμορφωθεί. Μπορεί να είναι εκείνος που καταλαβαίνει πάντα, εκείνος που προσαρμόζεται, εκείνος που δεν δυσκολεύει, εκείνος που σηκώνει λίγο παραπάνω από τους άλλους. Όταν αρχίζει να αλλάζει αυτό, δεν αλλάζει μόνο μια προσωπική συνήθεια. Αλλάζει και κάτι στο σύστημα που τον είχε συνηθίσει αλλιώς.
Γι’ αυτό η ελευθερία δεν είναι μια ατομική ιδέα αποκομμένη από τη ζωή. Είναι μια στάση που δοκιμάζεται μέσα στις σχέσεις. Στον τρόπο που κρατάτε τη θέση σας χωρίς να γίνεστε σκληροί. Στον τρόπο που προστατεύετε κάτι αληθινό μέσα σας χωρίς να χάνετε την αξιοπρέπειά σας. Στον τρόπο που μένετε παρόντες χωρίς να μικραίνετε συνεχώς τον εαυτό σας για να παραμένουν όλα ήσυχα γύρω σας.
Ίσως αυτά τα τέσσερα να μην είναι βήματα που ολοκληρώνονται μία φορά και τελειώνουν. Μοιάζουν περισσότερο με μια καθημερινή υπενθύμιση. Να βλέπω τι με απομακρύνει. Να χτίζω κάτι πιο σταθερό μέσα μου. Να βάζω μικρά καθαρά όρια. Να μετακινώ, έστω λίγο, αυτά που καταλαβαίνω και στον τρόπο που ζω.
Γιατί η ελευθερία δεν κρατιέται μόνο με επιθυμία. Χρειάζεται να περνά, έστω σιγά σιγά, στις πράξεις της ημέρας.
Και ίσως τελικά εκεί να δυναμώνει πιο αληθινά. Όχι όταν τη σκέφτεσαι, αλλά όταν αρχίζεις να τη ζεις.
