Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor/L&B Coach
Υπάρχουν ημέρες που δεν συμβαίνει τίποτε θεαματικό και όμως ο άνθρωπος νιώθει πως κάτι μέσα του έχει κουραστεί περισσότερο απ’ όσο δείχνει. Μια κουβέντα που άκουσε το πρωί τον ακολουθεί μέχρι το απόγευμα. Ένα βλέμμα, μια παρατήρηση, μια μικρή απογοήτευση αρκούν για να τον μετακινήσουν εσωτερικά πιο πολύ απ’ όσο θα ήθελε. Από έξω δεν φαίνεται σχεδόν τίποτε. Συνεχίζει τη μέρα του, ανταποκρίνεται, μιλά, κάνει αυτά που πρέπει. Μέσα του όμως δεν στέκεται με τον ίδιο τρόπο.
Εκεί αρχίζει να φαίνεται κάτι που συχνά το προσπερνάμε. Η έλλειψη εσωτερικής βάσης.
Και μαζί με αυτό εμφανίζεται και μια παλιά παρανόηση: τι θεωρούμε τελικά δύναμη; Πολλοί άνθρωποι μεγάλωσαν με την ιδέα ότι δυνατός είναι εκείνος που δεν λυγίζει ποτέ, που δεν δείχνει πολλά, που αντέχει αθόρυβα και συνεχίζει. Κάποιος που δεν παρασύρεται, δεν ζητά, δεν αφήνει εύκολα να φανεί ότι δυσκολεύεται. Μόνο που αυτή η εικόνα, όσο οικεία κι αν είναι, δεν περιγράφει πάντα δύναμη. Μερικές φορές περιγράφει άμυνα. Άλλες φορές περιγράφει απλώς μια κούραση που έχει μάθει να μένει όρθια.
Η εσωτερική δύναμη δεν είναι σκληρότητα. Δεν είναι ψυχρότητα. Ούτε είναι η αίσθηση πως δεν έχεις ανάγκη κανέναν. Αυτά συχνά μοιάζουν με δύναμη, αλλά στην πραγματικότητα είναι κάτι άλλο. Η αληθινή εσωτερική δύναμη είναι πιο ήσυχη. Φαίνεται στο ότι δεν χάνεις τόσο εύκολα το κέντρο σου όταν κάτι γύρω σου γίνεται δύσκολο. Στο ότι επηρεάζεσαι, αλλά δεν σκορπίζεις. Στο ότι μπορεί να πονέσεις, να ταραχτείς, να δυσκολευτείς, χωρίς να εγκαταλείπεις τον εαυτό σου κάθε φορά που η ζωή σε πιέζει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος με εσωτερική δύναμη είναι πάντοτε ήρεμος ή πάντοτε βέβαιος. Σημαίνει όμως ότι έχει μέσα του ένα σημείο που δεν εξαρτάται ολοκληρωτικά από την ένταση της στιγμής. Ένα πιο σταθερό έδαφος. Και αυτό το έδαφος είναι που λείπει συχνά όταν η ζωή απ’ έξω γίνεται απαιτητική.
Η έλλειψη αυτής της βάσης δεν φαίνεται μόνο στις μεγάλες κρίσεις. Φαίνεται και στα καθημερινά. Στο ότι μια μικρή απόρριψη μοιάζει πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο είναι. Στο ότι ο άνθρωπος αλλάζει εύκολα στάση ανάλογα με το ποιος βρίσκεται απέναντί του. Στο ότι μια αρνητική γνώμη αρκεί για να αρχίσει να αμφιβάλλει για τον εαυτό του. Στο ότι χρειάζεται ξανά και ξανά επιβεβαίωση για να νιώσει ασφαλής. Στο ότι κουράζεται εσωτερικά από καταστάσεις που δεν είναι μόνο δύσκολες, αλλά αγγίζουν κάτι ήδη ασταθές μέσα του.
Συνήθως εκεί δεν λείπει η προσπάθεια. Λείπει το πάτημα.
Και αυτό το πάτημα δεν χαρίζεται. Καλλιεργείται. Χτίζεται αργά, πολλές φορές αθόρυβα, μέσα από μικρές εσωτερικές μετακινήσεις που επαναλαμβάνονται. Η εσωτερική δύναμη δεν είναι χάρισμα που έχουν λίγοι. Είναι μια ποιότητα που μεγαλώνει όταν ο άνθρωπος αρχίζει να σχετίζεται διαφορετικά με όσα του συμβαίνουν.
Αυτό ξεκινά, πρώτα απ’ όλα, από την παύση. Από εκείνη τη μικρή στιγμή που δεν απαντάς αμέσως στο φορτίο που έπεσε πάνω σου. Δεν σημαίνει ότι αδιαφορείς. Σημαίνει ότι δεν αφήνεις την πρώτη ανατάραξη να πάρει αμέσως το τιμόνι. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν μάθει ποτέ αυτή την παύση. Νιώθουν, ταράζονται, αντιδρούν, παρασύρονται. Και στο τέλος της μέρας δεν ξέρουν ακριβώς τι τους συνέβη. Ξέρουν μόνο ότι εξαντλήθηκαν.
Η παύση βοηθά τον άνθρωπο να αρχίσει να ξεχωρίζει κάποια πράγματα. Τι με πείραξε αληθινά; Τι ήταν η στιγμή και τι άγγιξε μια παλιότερη πληγή; Τι είναι δικό μου και τι είναι πίεση που ήρθε απ’ έξω; Αυτές οι ερωτήσεις δεν λύνουν αμέσως το πρόβλημα. Δημιουργούν όμως εσωτερικό χώρο. Και χωρίς χώρο, δύσκολα χτίζεται δύναμη.
Χρειάζεται επίσης μια πιο τίμια σχέση με την ευαλωτότητα. Αρκετοί άνθρωποι εξαντλούνται ακριβώς επειδή προσπαθούν να μη φανεί ότι επηρεάζονται. Κρατιούνται, σφίγγονται, συνεχίζουν, κι όλο αυτό παρουσιάζεται συχνά σαν ωριμότητα. Δεν είναι πάντα. Μερικές φορές είναι μόνο φόβος μήπως φανεί ότι έχουν ανάγκη, ότι κουράστηκαν, ότι δεν μπορούν να σηκώσουν άλλο βάρος με τον ίδιο τρόπο. Η εσωτερική δύναμη δεν ζητά να κρύβεις αυτά τα σημεία. Ζητά να τα αναγνωρίζεις χωρίς να ντρέπεσαι γι’ αυτά.
Υπάρχει και κάτι ακόμη που παίζει μεγάλο ρόλο. Η εσωτερική δύναμη μεγαλώνει όταν ο άνθρωπος σταματά να δίνει στη γνώμη των άλλων εξουσία μεγαλύτερη απ’ όση της αναλογεί. Δεν είναι εύκολο αυτό. Το βλέμμα των άλλων μάς διαμορφώνει από νωρίς και μας αγγίζει βαθιά. Όταν όμως η διάθεσή μας εξαρτάται ολοκληρωτικά από το αν μας εγκρίνουν, αν μας καταλαβαίνουν, αν συμφωνούν μαζί μας, τότε κάθε εξωτερικό κύμα μας μετακινεί υπερβολικά. Και έτσι η ζωή γίνεται μια διαρκής προσαρμογή.
Η εσωτερική δύναμη δεν σημαίνει ότι παύει να σε νοιάζει ο άλλος. Σημαίνει ότι δεν χάνεσαι κάθε φορά που ο άλλος δεν σε βλέπει όπως θα ήθελες.
Από εκεί και πέρα, αρχίζει να στηρίζεται και κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό: η ανεξαρτησία. Όχι με την έννοια της απομόνωσης ή της σκληρής αυτάρκειας. Αλλά ως μια ώριμη δυνατότητα να στέκεσαι στη ζωή χωρίς να παραδίνεις διαρκώς τη θέση σου. Να σχετίζεσαι χωρίς να λιώνεις μέσα στη σχέση. Να συνεργάζεσαι χωρίς να χάνεις το εσωτερικό σου μέτρο. Να ακούς, να αγαπάς, να δέχεσαι, χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά να ακυρώνεις κάτι βασικό από εσένα για να διατηρηθεί η σύνδεση.
Εδώ φαίνεται και κάτι ακόμη: η ελευθερία δεν κρατιέται μόνο με ιδέες. Θέλει ρίζα. Χωρίς εσωτερική δύναμη, ο άνθρωπος ή θα γίνεται υπερβολικά εξαρτημένος από το κλίμα γύρω του ή θα κλείνεται σε μια ψεύτικη αυτάρκεια για να μη νιώσει πόσο επηρεάζεται. Καμία από τις δύο στάσεις δεν είναι αληθινή ανεξαρτησία. Η μία λυγίζει εύκολα, η άλλη σκληραίνει. Και οι δύο, με διαφορετικό τρόπο, μένουν μακριά από την ελευθερία.
Όλα αυτά δοκιμάζονται μέσα στις σχέσεις. Εκεί φαίνεται περισσότερο από οπουδήποτε αλλού αν ο άνθρωπος έχει εσωτερική βάση ή αν ζει κυρίως από προσαρμογή. Σε μια οικογένεια, σε μια δουλειά, σε μια στενή σχέση, οι ρόλοι ενεργοποιούνται γρήγορα. Κάποιος γίνεται ο σταθερός, κάποιος ο βολικός, κάποιος εκείνος που δεν φέρνει αντίρρηση, κάποιος εκείνος που δείχνει δυνατός επειδή δεν έμαθε ποτέ να ζητά στήριξη. Όταν ένας άνθρωπος αρχίσει να καλλιεργεί εσωτερική δύναμη, δεν αλλάζει μόνο μέσα του. Αλλάζει και ο τρόπος που κατοικεί αυτούς τους ρόλους.
Σιγά σιγά μιλά αλλιώς. Βάζει όρια λίγο πιο καθαρά. Δεν παραδίδεται τόσο γρήγορα στην ενοχή, στον φόβο ή στη διάθεση του άλλου. Δεν γίνεται άκαμπτος. Γίνεται πιο σταθερός. Και αυτή η σταθερότητα είναι πολύ διαφορετική από τη σκληρότητα. Δεν υψώνει τείχη. Κρατά έδαφος.
Ίσως τελικά η εσωτερική δύναμη να μην ξεκινά από μεγάλες αποφάσεις, αλλά από μικρές καθημερινές επιστροφές. Από μια στιγμή που δεν χάνεσαι αμέσως μέσα σε αυτό που νιώθεις. Από μια πιο καθαρή ματιά σε αυτό που σε ταράζει. Από το θάρρος να παραδεχτείς ότι σε επηρεάζουν πράγματα χωρίς να αφήνεις τα πράγματα αυτά να ορίζουν ολοκληρωτικά ποιος είσαι. Από την αργή οικοδόμηση ενός εσωτερικού τόπου όπου μπορείς να σταθείς λίγο πιο ήρεμα και λίγο πιο αληθινά.
Γιατί η ελευθερία, όσο ωραία κι αν ακούγεται, δεν κρατιέται χωρίς βάση. Και η βάση αυτή δεν χτίζεται έξω από τον άνθρωπο. Χτίζεται μέσα του.
Αυτή είναι η δύναμη που πραγματικά τον στηρίζει. Όχι για να αποδείξει κάτι, αλλά για να μη χάνει τόσο εύκολα τον εαυτό του.
