Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach
Δουλεύει είκοσι χρόνια ως κειμενογράφος. Ένα βράδυ δοκίμασε από περιέργεια να ζητήσει από ένα εργαλείο AI το κείμενο που της είχε πάρει όλο το απόγευμα.

Το αποτέλεσμα ήρθε σε δέκα δευτερόλεπτα. Δεν ήταν τέλειο, αλλά ήταν καλό. Πολύ καλό.
«Δεν φοβήθηκα για τη δουλειά μου», μου είπε. «Φοβήθηκα για το ποια είμαι».
Πολλοί άνθρωποι σήμερα βρίσκονται αντιμέτωποι με παρόμοιους προβληματισμούς, σε διαφορετικά επαγγέλματα. Και συχνά η συζήτηση περιορίζεται στο αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αντικαταστήσει θέσεις εργασίας.
Υπάρχει όμως και ένα βαθύτερο ερώτημα, που δεν συζητάμε όσο θα έπρεπε.
Τι συμβαίνει όταν μια ικανότητα στην οποία στηρίξαμε την επαγγελματική μας πορεία, την αυτοπεποίθηση και ένα σημαντικό μέρος της προσωπικής μας ταυτότητας παύει να αποτελεί αποκλειστικά δικό μας πλεονέκτημα;
Δεν απειλείται μόνο η δουλειά, απειλείται η ταυτότητα
Για πολλούς από εμάς, η επαγγελματική μας αξία έχει συνδεθεί με συγκεκριμένες ικανότητες.
Γράφω καλά. Αναλύω γρήγορα. Οργανώνω πληροφορίες. Βρίσκω λύσεις. Δημιουργώ κάτι που οι άλλοι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν.
Με τον χρόνο, αυτές οι ικανότητες γίνονται κάτι περισσότερο από επαγγελματικά προσόντα. Γίνονται μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας.
Όταν λοιπόν εμφανίζεται ένα εργαλείο που μπορεί να εκτελεί ορισμένες από αυτές τις εργασίες σε ελάχιστο χρόνο, η ανησυχία δεν περιορίζεται στο εισόδημα ή στην επαγγελματική ασφάλεια.
Μπορεί να αγγίζει την ίδια μας την ταυτότητα.
Αν αυτό που με έκανε να ξεχωρίζω μπορεί πλέον να το κάνει μια μηχανή, τότε τι είναι αυτό που με κάνει σημαντικό;
Είναι ένα δύσκολο ερώτημα. Και δεν χρειάζεται να βιαστούμε να του απαντήσουμε με αισιοδοξία ή με φόβο.
Χρειάζεται πρώτα να αναγνωρίσουμε ότι η επαγγελματική μας ταυτότητα δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το σύνολο των εργασιών που μπορούμε να εκτελέσουμε.
Η εμπειρία μας, η κρίση μας, οι αξίες μας και ο τρόπος που σχετιζόμαστε με τους άλλους αποτελούν επίσης μέρος αυτού που προσφέρουμε.
Η ικανότητα δεν είναι το ίδιο με την κρίση
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να παράγει κείμενα, να αναλύει δεδομένα, να οργανώνει πληροφορίες και να προτείνει λύσεις.
Μπορεί ακόμη να μας βοηθήσει να συγκρίνουμε επιλογές, να εντοπίσουμε αδυναμίες και να αξιολογήσουμε διαφορετικά ενδεχόμενα.
Αυτό που δεν πρέπει να παραχωρούμε χωρίς σκέψη είναι η δική μας ευθύνη για το αποτέλεσμα.
Ένα εργαλείο μπορεί να δημιουργήσει μια εξαιρετικά διατυπωμένη διαφημιστική πρόταση. Ο επαγγελματίας, όμως, χρειάζεται να γνωρίζει τον πελάτη, τις πραγματικές του ανάγκες, τους ανθρώπους στους οποίους απευθύνεται και τις συνέπειες όσων προτείνει.
Χρειάζεται να καταλαβαίνει όχι μόνο τι μπορεί να γίνει, αλλά και τι αξίζει να γίνει.
Να αναγνωρίζει πότε μια πρόταση δεν ταιριάζει στις αξίες μιας επιχείρησης, πότε μια λύση δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει και πότε πρέπει να πει «αυτό όχι».
Η AI μπορεί να τον βοηθήσει σε όλες αυτές τις διαδικασίες. Δεν τον απαλλάσσει όμως από την ανάγκη να κατανοεί, να αξιολογεί και να αναλαμβάνει την ευθύνη των αποφάσεών του.
Καθώς η παραγωγή περιεχομένου και η επεξεργασία πληροφοριών γίνονται ευκολότερες, η ανθρώπινη κρίση αποκτά διαφορετική σημασία.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσο καλά μπορούμε να εκτελέσουμε μια εργασία.
Είναι και πόσο καλά καταλαβαίνουμε γιατί την εκτελούμε.
Από το «κάνω» στο «επιλέγω»
Η κειμενογράφος δεν σταμάτησε να γράφει.
Άρχισε όμως να βλέπει διαφορετικά τη δουλειά της.
Περισσότερο χρόνο στο να καταλάβει τι χρειάζεται πραγματικά ο πελάτης, λιγότερο στο πρώτο προσχέδιο. Περισσότερο στο να ανακαλύψει τη μία ιδέα που αξίζει να αναπτυχθεί, λιγότερο στη δημιουργία δεκάδων παραλλαγών.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έγινε ένα εργαλείο που μπορούσε να την υποστηρίζει σε συγκεκριμένα στάδια της εργασίας της.
Η εμπειρία της εξακολουθούσε να έχει σημασία. Απλώς χρειαζόταν να αξιοποιηθεί με διαφορετικό τρόπο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επαγγελματίας θα μπορέσει να προσαρμοστεί χωρίς δυσκολίες ή ότι όλες οι θέσεις εργασίας θα παραμείνουν ανεπηρέαστες.
Οι αλλαγές στην αγορά εργασίας είναι πραγματικές και δεν κατανέμονται με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα επαγγέλματα.
Σημαίνει όμως ότι αξίζει να εξετάσουμε προσεκτικά ποιο μέρος της δουλειάς μας συνδέεται με την εκτέλεση επαναλαμβανόμενων εργασιών και ποιο με την εμπειρία, την κατανόηση, την κρίση και την ανθρώπινη συνεργασία.
Ίσως σε ορισμένες περιπτώσεις χρειαστεί να μάθουμε νέους τρόπους εργασίας.
Ίσως σε άλλες να χρειαστεί να επαναπροσδιορίσουμε ακόμη και τον επαγγελματικό μας ρόλο.
Το σημαντικό είναι να μη θεωρήσουμε ότι η αλλαγή στον τρόπο που εργαζόμαστε σημαίνει αυτομάτως και απώλεια της προσωπικής μας αξίας.
Η μάθηση γίνεται ξανά καθημερινή
Για πολλούς ενήλικες, η μάθηση ήταν κάποτε μια διαδικασία που συνδεόταν κυρίως με τα χρόνια των σπουδών.
Ακολουθούσε η επαγγελματική αποκατάσταση, η απόκτηση εμπειρίας και, κατά διαστήματα, κάποια επιπλέον εκπαίδευση.
Σήμερα, αυτό το μοντέλο δεν επαρκεί πάντοτε.
Οι τεχνολογικές αλλαγές επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουμε και εκτελούμε την εργασία μας. Νέες δυνατότητες εμφανίζονται, ορισμένες δεξιότητες αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και άλλες χρειάζονται επαναπροσδιορισμό.
Η ικανότητα να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε γίνεται επομένως μέρος της επαγγελματικής μας εξέλιξης.
Και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακή είδηση.
Η εμπειρία δεν χάνει την αξία της επειδή εμφανίστηκε ένα νέο εργαλείο.
Ένας επαγγελματίας με είκοσι χρόνια εμπειρίας μπορεί να αναγνωρίζει λεπτομέρειες, ανάγκες και προβλήματα που ένας αρχάριος δεν έχει ακόμη μάθει να διακρίνει.
Αν συνδυάσει αυτή τη γνώση με νέες τεχνολογικές δεξιότητες, μπορεί να ανακαλύψει διαφορετικούς τρόπους να αξιοποιήσει όσα ήδη γνωρίζει.
Αυτό βέβαια δεν συμβαίνει αυτόματα. Απαιτεί χρόνο, προσπάθεια, κατάλληλη εκπαίδευση και ευκαιρίες προσαρμογής.
Αλλά δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε κάθε νέα γνώση ως απόδειξη ότι όσα μάθαμε μέχρι σήμερα είναι άχρηστα.
Η μάθηση δεν σημαίνει πάντα ότι ξεκινάμε από το μηδέν.
Πολλές φορές σημαίνει ότι ανακαλύπτουμε έναν νέο τρόπο να χρησιμοποιήσουμε όσα έχουμε ήδη κατακτήσει.
Η συστημική ματιά: τι αλλάζει στις πέντε διαστάσεις
Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης στην επαγγελματική ζωή δεν επηρεάζει μόνο τις τεχνικές δεξιότητες ή την παραγωγικότητά μας.
Μπορεί να δημιουργήσει αλλαγές σε διαφορετικές πλευρές της ανθρώπινης ζωής, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους.
Στη νοητική διάσταση, καλούμαστε να αποκτήσουμε νέες γνώσεις και να αναπτύξουμε διαφορετικούς τρόπους σκέψης. Δεν αρκεί να μάθουμε πώς λειτουργεί ένα εργαλείο. Χρειάζεται να κατανοούμε πότε μας εξυπηρετεί, πώς ελέγχουμε τα αποτελέσματά του και με ποιον τρόπο ενσωματώνεται στην εργασία μας.
Στη συναισθηματική διάσταση, η αλλαγή μπορεί να προκαλέσει φόβο, ανασφάλεια, θυμό ή αίσθημα απώλειας. Αυτά τα συναισθήματα δεν χρειάζεται ούτε να τα αγνοούμε ούτε να τα κρύβουμε πίσω από έναν υποχρεωτικό ενθουσιασμό για την τεχνολογία. Χρειάζεται να τα αναγνωρίζουμε, ώστε να μπορούμε να τα επεξεργαστούμε.
Στην κοινωνική διάσταση, οι επαγγελματικές σχέσεις, η συνεργασία και η εμπιστοσύνη παραμένουν σημαντικές. Η τεχνολογία μπορεί να διευκολύνει πολλές διαδικασίες, αλλά η ποιότητα της ανθρώπινης επικοινωνίας εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο συνεργαζόμαστε και δημιουργούμε αξία.
Στην πνευματική διάσταση, ερχόμαστε αντιμέτωποι με ένα ακόμη βαθύτερο ερώτημα: ποιοι είμαστε πέρα από την επαγγελματική μας ιδιότητα; Αν η προσωπική μας αξία έχει ταυτιστεί αποκλειστικά με την απόδοση, την αναγνώριση ή μια συγκεκριμένη ικανότητα, κάθε αλλαγή σε αυτούς τους τομείς μπορεί να κλονίζει την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Είναι μια ευκαιρία να επανεξετάσουμε τις αξίες, την ταυτότητα και το νόημα που δίνουμε σε όσα κάνουμε.
Στη σωματική διάσταση, η επαγγελματική αβεβαιότητα και το άγχος της προσαρμογής μπορεί να επηρεάσουν τον ύπνο, την ενέργεια και τη συνολική μας ευεξία. Γι’ αυτό η διαδικασία της αλλαγής χρειάζεται να συνοδεύεται από φροντίδα του σώματος και από ρεαλιστικούς ρυθμούς καθημερινότητας.
Οι πέντε διαστάσεις αλληλεπιδρούν.
Ο φόβος μπορεί να δυσκολεύει τη μάθηση. Η ανασφάλεια μπορεί να επηρεάζει τις σχέσεις. Η σωματική εξάντληση μπορεί να περιορίζει την ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε νέες προκλήσεις.
Αντίστοιχα, η απόκτηση νέων δεξιοτήτων μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση, η ανθρώπινη υποστήριξη να μειώσει την αίσθηση απομόνωσης και η επανασύνδεση με τις προσωπικές μας αξίες να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε την αλλαγή με μεγαλύτερη επίγνωση.
Γι’ αυτό η προσαρμογή στην εποχή της AI δεν είναι μόνο ζήτημα τεχνολογικής εκπαίδευσης.
Είναι και ζήτημα προσωπικής ανάπτυξης.
Εν κατακλείδι
Πάρε ένα χαρτί και γράψε τι ακριβώς κάνεις στη δουλειά σου.
Όχι μόνο τον τίτλο της θέσης σου. Τις πραγματικές δραστηριότητες που εκτελείς καθημερινά.
Στη συνέχεια, χώρισέ τες σε δύο κατηγορίες.
Στην πρώτη, βάλε τις εργασίες που αφορούν κυρίως την παραγωγή, την επεξεργασία πληροφοριών και τις επαναλαμβανόμενες διαδικασίες.
Στη δεύτερη, βάλε εκείνες που απαιτούν κατανόηση του ανθρώπου, προσωπική κρίση, συνεργασία, υπευθυνότητα και ουσιαστικές αποφάσεις.
Μην αντιμετωπίσεις αυτόν τον διαχωρισμό ως πρόβλεψη για το τι θα εξαφανιστεί και τι θα παραμείνει.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει δραστηριότητες και από τις δύο κατηγορίες. Ο βαθμός στον οποίο θα τις επηρεάσει εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.
Χρησιμοποίησε όμως αυτή την άσκηση για να αναρωτηθείς πού βρίσκεται σήμερα η δική σου προστιθέμενη αξία.
Ποιες ικανότητες θέλεις να αναπτύξεις; Τι χρειάζεται να μάθεις; Πώς μπορείς να χρησιμοποιήσεις την εμπειρία σου με διαφορετικό τρόπο;
Και κυρίως, τι θέλεις να παραμείνει δικό σου στον τρόπο με τον οποίο εργάζεσαι;
Αν αισθάνεσαι ανασφάλεια μπροστά στις αλλαγές, αξίζει να μιλήσεις γι’ αυτήν. Με συναδέλφους, με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι ή με κάποιον που μπορεί να σε βοηθήσει να οργανώσεις τη σκέψη σου.
Δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις από την αρχή.
Ούτε να αντιμετωπίζεις κάθε τεχνολογική εξέλιξη ως προσωπική δοκιμασία.
Αυτό που χρειάζεται είναι να συνεχίσεις να παρατηρείς, να μαθαίνεις και να επανεξετάζεις τις επιλογές σου.
Γιατί μπορεί να αλλάζουν τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε, οι εργασίες που εκτελούμε και οι δεξιότητες που απαιτούνται.
Η προσωπική μας αξία, όμως, δεν μπορεί να μετριέται αποκλειστικά με την ταχύτητα ή την ποιότητα ενός αποτελέσματος.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες συνειδητοποιήσεις που μπορούμε να κάνουμε στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
«Δεν είσαι αυτό που ξέρεις να κάνεις. Είσαι αυτό που επιλέγεις να κάνεις με όσα ξέρεις.»



