Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας, Mentor – L&B Coach
Κάθεται να διαβάσει ένα βιβλίο που ήθελε καιρό.

Στη δεύτερη σελίδα, ένας ήχος: κάποιος σχολίασε μια φωτογραφία. Ρίχνει μια ματιά. Μετά βλέπει ότι έχει και δύο μηνύματα. Μετά μια είδηση.
Είκοσι λεπτά αργότερα, το βιβλίο είναι ακόμη ανοιχτό στη δεύτερη σελίδα και εκείνη δεν θυμάται γιατί έπιασε το κινητό.
Δεν είχε αποφασίσει να αφήσει το βιβλίο. Είχε αποφασίσει να διαβάσει.
Κάτι όμως διέκοψε αυτή την απόφαση. Μια ειδοποίηση που εμφανίστηκε ακριβώς τη στιγμή που προσπαθούσε να συγκεντρωθεί.
Και πίσω από αυτή την ειδοποίηση υπάρχει μια εφαρμογή, σχεδιασμένη από ανθρώπους που έχουν επιλέξει πότε και με ποιον τρόπο θα ζητήσει την προσοχή της.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο πόσες ώρες περνάμε στο κινητό.
Είναι ποιος αποφασίζει πότε θα στρέψουμε την προσοχή μας σε αυτό.
Η προσοχή έγινε εμπόρευμα
Πολλές από τις ψηφιακές υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε καθημερινά προσφέρονται χωρίς άμεση χρέωση.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει οικονομική συναλλαγή.
Για αρκετές μεγάλες πλατφόρμες, τα διαφημιστικά έσοδα συνδέονται με την επισκεψιμότητα, τη δραστηριότητα των χρηστών και τον χρόνο που αφιερώνουν στο περιεχόμενο.
Γι’ αυτό επενδύουν σημαντικούς πόρους στον σχεδιασμό εφαρμογών που ενθαρρύνουν τη συχνή επιστροφή και την παρατεταμένη χρήση.
Οι ειδοποιήσεις, οι μικρές κόκκινες ενδείξεις, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και η ατελείωτη ροή περιεχομένου μπορούν να λειτουργούν ως μηχανισμοί που μας παρακινούν να παραμείνουμε περισσότερο.
Δεν σημαίνει ότι κάθε ειδοποίηση έχει σχεδιαστεί για να μας χειραγωγήσει. Πολλές εξυπηρετούν πραγματικές ανάγκες επικοινωνίας, ενημέρωσης και οργάνωσης.
Χρειάζεται όμως να κατανοούμε ότι οι προτεραιότητες μιας εφαρμογής δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τις δικές μας.
Εκείνη μπορεί να επιδιώκει να επιστρέψουμε στην οθόνη.
Εμείς μπορεί να θέλουμε να διαβάσουμε, να εργαστούμε, να ξεκουραστούμε ή να αφιερώσουμε χρόνο στους ανθρώπους μας.
Και κάπου εκεί δημιουργείται μια σύγκρουση που συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε.
Δεν είναι μόνο θέμα δύναμης της θέλησης
Πολλοί άνθρωποι κατηγορούν τον εαυτό τους επειδή δυσκολεύονται να αφήσουν το κινητό.
«Δεν έχω πειθαρχία».
«Δεν μπορώ να συγκεντρωθώ».
«Συνέχεια αποσπάται η προσοχή μου».
Όμως η διαχείριση της προσοχής δεν είναι αποκλειστικά ζήτημα προσωπικής θέλησης.
Το περιβάλλον μέσα στο οποίο προσπαθούμε να συγκεντρωθούμε έχει μεγάλη σημασία.
Όταν δίπλα μας υπάρχει μια συσκευή που μπορεί ανά πάσα στιγμή να εμφανίσει ένα μήνυμα, μια είδηση ή κάτι ενδιαφέρον, αυξάνονται οι ευκαιρίες να διακόψουμε αυτό που κάνουμε.
Και όσο πιο εύκολη είναι αυτή η διακοπή, τόσο λιγότερο χρόνο έχουμε για να σκεφτούμε αν πραγματικά τη θέλουμε.
Δεν μπορούμε να βασιζόμαστε διαρκώς στην προσπάθεια να αντισταθούμε.
Μπορούμε όμως να οργανώσουμε διαφορετικά το περιβάλλον μας.
Να κάνουμε την επιλογή που εξυπηρετεί τον στόχο μας λίγο ευκολότερη και την αυτόματη αντίδραση λίγο δυσκολότερη.
Αυτό δεν καταργεί την ανάγκη της αυτοπειθαρχίας.
Τη στηρίζει.
Η ειδοποίηση ως διακοπή
Ας υποθέσουμε ότι γράφεις ένα σημαντικό κείμενο.
Έχεις συγκεντρωθεί, έχεις βρει τη σκέψη που θέλεις να αναπτύξεις και προσπαθείς να την οργανώσεις.
Ξαφνικά, ακούγεται μια ειδοποίηση.
Μπορεί να μη σηκώσεις καν το κινητό.
Για μια στιγμή όμως αναρωτιέσαι ποιος έστειλε το μήνυμα, αν είναι σημαντικό και αν χρειάζεται να απαντήσεις.
Η προσοχή σου έχει ήδη μετακινηθεί.
Όταν επιστρέφεις στο κείμενο, ίσως χρειαστεί να ξαναδιαβάσεις την προηγούμενη παράγραφο ή να θυμηθείς πού είχες σταματήσει.
Η διακοπή μπορεί να κράτησε ελάχιστα δευτερόλεπτα. Η επιστροφή στην προηγούμενη συγκέντρωση όμως δεν είναι πάντοτε άμεση.
Δεν έχουν όλες οι ειδοποιήσεις την ίδια επίδραση. Παίζουν ρόλο το περιεχόμενό τους, η δραστηριότητα που κάνουμε και το πόσο σημαντικό θεωρούμε αυτό που μας ειδοποιεί.
Αλλά όταν οι διακοπές επαναλαμβάνονται πολλές φορές μέσα στην ημέρα, μπορεί να δυσκολεύουν τη διατήρηση της προσοχής μας.
Και έτσι φτάνουμε στο απόγευμα με μια παράξενη αίσθηση.
Ήμασταν συνεχώς απασχολημένοι, αλλά δυσκολευόμαστε να θυμηθούμε πότε εργαστήκαμε πραγματικά χωρίς διακοπή.
Το περιβάλλον μπορεί να γίνει σύμμαχος
Αν η θέληση από μόνη της δεν αρκεί πάντοτε, τότε χρειάζεται να δημιουργήσουμε συνθήκες που διευκολύνουν τις συνειδητές επιλογές μας.
Δεν απαιτούνται δραματικές αλλαγές.
Μπορούμε να αφήνουμε το κινητό σε άλλο δωμάτιο όταν εργαζόμαστε σε κάτι που απαιτεί συγκέντρωση, εφόσον δεν χρειάζεται να είμαστε άμεσα διαθέσιμοι.
Να αφαιρούμε από την αρχική οθόνη τις εφαρμογές που ανοίγουμε περισσότερο από συνήθεια παρά από ανάγκη.
Να ενεργοποιούμε αυτόματα τη λειτουργία συγκέντρωσης ή τις ώρες ησυχίας, διατηρώντας τις απαραίτητες εξαιρέσεις για σημαντικές κλήσεις και μηνύματα.
Μπορούμε ακόμη να δοκιμάσουμε μια λιγότερο ελκυστική οπτικά οθόνη, για παράδειγμα ασπρόμαυρη, και να παρατηρήσουμε αν αυτό αλλάζει τον τρόπο χρήσης της συσκευής.
Καμία από αυτές τις κινήσεις δεν αποτελεί μαγική λύση.
Ούτε σημαίνει ότι θα σταματήσουμε να ελέγχουμε το κινητό από συνήθεια.
Δημιουργούν όμως μια μικρή απόσταση ανάμεσα στην παρόρμηση και στην πράξη.
Και αυτή η απόσταση μπορεί να μας δώσει την ευκαιρία να αναρωτηθούμε:
«Το θέλω πραγματικά αυτό τώρα;»
«Χρειάζεται να το κάνω αυτή τη στιγμή;»
«Ή μήπως απλώς ανταποκρίνομαι σε ένα ερέθισμα;»
Η αλλαγή ξεκινά όταν αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε τη διαφορά.
Η συστημική ματιά: τι αλλάζει στις πέντε διαστάσεις
Η προσοχή δεν είναι απλώς μια νοητική λειτουργία που μας βοηθά να ολοκληρώνουμε εργασίες.
Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε, επικοινωνούμε, ξεκουραζόμαστε και οργανώνουμε τη ζωή μας.
Στη νοητική διάσταση, οι συνεχείς διακοπές μπορούν να δυσκολεύουν τη συγκέντρωση και τη βαθύτερη επεξεργασία των πληροφοριών. Η δυνατότητα να παραμένουμε προσηλωμένοι σε ένα θέμα είναι σημαντική για τη μάθηση, τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη.
Στη συναισθηματική διάσταση, μια ειδοποίηση μπορεί να δημιουργεί προσδοκία, περιέργεια ή ανησυχία, ανάλογα με τη σημασία που της αποδίδουμε. Όταν αισθανόμαστε ότι πρέπει να ανταποκρινόμαστε διαρκώς, μπορεί να γίνεται δυσκολότερο να απομακρυνθούμε από τις απαιτήσεις της καθημερινότητας.
Στην κοινωνική διάσταση, η συνεχής ψηφιακή διαθεσιμότητα μπορεί να περιορίζει την προσοχή που προσφέρουμε στους ανθρώπους δίπλα μας. Είναι δυνατόν να απαντάμε σε πολλά μηνύματα και ταυτόχρονα να μην ακούμε ουσιαστικά εκείνον που μας μιλά.
Στην πνευματική διάσταση, αναδεικνύεται ένα βαθύτερο ζήτημα: η σχέση της προσοχής με τις προσωπικές μας αξίες. Αν θεωρούμε σημαντική τη μάθηση, τη δημιουργία, την οικογένεια ή την προσωπική μας ανάπτυξη, χρειάζεται να αναρωτηθούμε πόσο από τον καθημερινό μας χρόνο αφιερώνουμε πραγματικά σε αυτά.
Και στη σωματική διάσταση, η συχνή ενασχόληση με τις συσκευές μπορεί να περιορίζει τις ευκαιρίες για κίνηση, ξεκούραση και απομάκρυνση από την οθόνη. Η συνειδητή διαχείριση της τεχνολογίας μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο χώρο για αυτές τις ανάγκες.
Οι πέντε διαστάσεις αλληλεπιδρούν.
Όταν δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε, μπορεί να αυξάνεται η ένταση. Όταν αισθανόμαστε πίεση, επηρεάζεται η επικοινωνία μας. Και όταν παραχωρούμε συνεχώς την προσοχή μας σε εξωτερικά ερεθίσματα, μπορεί να απομακρυνόμαστε από όσα έχουμε επιλέξει ως σημαντικά.
Γι’ αυτό και η διαχείριση των ειδοποιήσεων δεν είναι απλώς μια τεχνική ρύθμιση του κινητού.
Είναι μια μικρή πράξη προσωπικής αυτονομίας.
Εν κατακλείδι
Αφιέρωσε σήμερα δεκαπέντε λεπτά και άνοιξε τις ρυθμίσεις ειδοποιήσεων στο κινητό σου.
Πέρασε μία μία τις εφαρμογές και κάνε στον εαυτό σου μια απλή ερώτηση:
«Χρειάζεται πραγματικά αυτή η εφαρμογή να με διακόπτει;»
Κράτησε ενεργές τις ειδοποιήσεις που εξυπηρετούν σημαντικές ανάγκες: επικοινωνία με συγκεκριμένους ανθρώπους, ζητήματα ασφάλειας, απαραίτητες υπενθυμίσεις ή επαγγελματικές υποχρεώσεις που απαιτούν άμεση ανταπόκριση.
Για τις υπόλοιπες, δοκίμασε να αποφασίζεις εσύ πότε θα τις ελέγχεις.
Και παρατήρησε τι αλλάζει.
Μπορείς να πας και ένα βήμα παραπέρα.
Δημιούργησε μέσα στην ημέρα ένα διάστημα συγκεντρωμένης εργασίας, αρχικά τριάντα λεπτών, χωρίς περιττές ειδοποιήσεις.
Αν το επιτρέπουν οι υποχρεώσεις σου, αύξησέ το σταδιακά.
Στην αρχή μπορεί να αισθανθείς ότι κάτι χάνεις. Ίσως θελήσεις να ελέγξεις το κινητό, ακόμη κι αν δεν έχει ακουστεί καμία ειδοποίηση.
Μην αντιμετωπίσεις αυτή την αντίδραση ως αποτυχία.
Παρατήρησέ την.
Προσπάθησε να αναγνωρίσεις τι σε έκανε να στραφείς στη συσκευή και αν υπήρχε πραγματική ανάγκη.
Έπειτα επίστρεψε σε αυτό που είχες επιλέξει να κάνεις.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να απομονωθούμε από τον ψηφιακό κόσμο ούτε να μετατρέψουμε την καθημερινότητά μας σε μια διαρκή προσπάθεια αυτοελέγχου.
Είναι να μπορούμε να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία όταν τη χρειαζόμαστε, χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει να ανταποκρινόμαστε σε κάθε της κάλεσμα.
Να αποφασίζουμε εμείς πότε θα ενημερωθούμε, πότε θα επικοινωνήσουμε, πότε θα εργαστούμε και πότε θα ξεκουραστούμε.
Και κυρίως, να θυμόμαστε ότι η προσοχή μας είναι περιορισμένη.
Δεν μπορούμε να την προσφέρουμε ταυτόχρονα σε όλα.
Μπορούμε όμως να επιλέγουμε πιο συνειδητά πού αξίζει να τη διαθέσουμε.
«Εκεί όπου πηγαίνει η προσοχή σου, εκεί πηγαίνει και η ζωή σου. Αξίζει να το αποφασίζεις εσύ.»



